Αποκλειστική συνέντευξη με την Δρ Säde Stenlund, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Περίπου 57 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο ζουν με άνοια. Δεδομένης της υψηλής συχνότητας εμφάνισης της νόσου και των περιορισμένων επιλογών για θεραπευτική αγωγή, ο εντοπισμός στρατηγικών πρόληψης είναι εξαιρετικά κρίσιμος.
Μια μεγάλη αμερικανική μελέτη φέρνει στο προσκήνιο έναν απρόσμενο παράγοντα που ίσως μπορεί να προστατεύσει την υγεία του εγκεφάλου: την αισιοδοξία. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι ηλικιωμένοι που διατηρούν πιο θετική στάση απέναντι στη ζωή φαίνεται να έχουν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν άνοια με την πάροδο του χρόνου.
Ερευνητές από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας TH Chan του Χάρβαρντ διαπίστωσαν ότι οι ηλικιωμένοι με υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια. Όσο πιο αισιόδοξο ήταν ένα άτομο, τόσο χαμηλότερος ήταν ο κίνδυνος άνοιας, με τη συσχέτιση να ισχύει για όλες τις φυλετικές ομάδες και ανεξάρτητα από παθήσεις ή επίπεδα κατάθλιψης.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ, διήρκησε 14 χρόνια και βασίστηκε σε περισσότερους από 9.000 ενήλικες ηλικίας 70 ετών και άνω, χωρίς γνωστικά προβλήματα κατά την έναρξη της μελέτης.
Η αισιοδοξία αξιολογήθηκε με ειδικά ψυχολογικά ερωτηματολόγια, ενώ η γνωστική κατάσταση παρακολουθούνταν σε τακτά χρονικά διαστήματα. Οι ερευνητές έλαβαν επίσης υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση, η σωματική υγεία, η κατάθλιψη και ο τρόπος ζωής. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, 3.027 συμμετέχοντες ανέπτυξαν άνοια.
Τα αναπάντεχα ευρήματα της μελέτης
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι τα ηλικιωμένα άτομα με υψηλότερη αισιοδοξία είχαν περίπου 15% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας με την πάροδο του χρόνου.
Επιπλέον, τα πιο αισιόδοξα άτομα είχαν συνολικά έως και 40% χαμηλότερο κίνδυνο σε σχέση με εκείνα που είχαν χαμηλά επίπεδα αισιοδοξίας. Η προστατευτική επίδραση παρέμεινε ισχυρή σε όλες τις φυλετικές ομάδες, ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση παραγόντων όπως τα επίπεδα κατάθλιψης, το εισόδημα και οι χρόνιες παθήσεις.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ποιοι μηχανισμοί βρίσκονται πίσω από αυτά τα ευρήματα, ωστόσο η βιολογία, ο τρόπος ζωής και οι υγιεινές επιλογές πιθανότατα να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο.
Γιατί έχουν σημασία αυτά τα ευρήματα
Παρότι η μελέτη είναι παρατηρητική και δεν αποδεικνύει ότι η αισιοδοξία «προστατεύει» άμεσα από την άνοια, αναδεικνύει ωστόσο μια ισχυρή συσχέτιση που θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πολλά υποσχόμενο στόχο για μελλοντικές στρατηγικές πρόληψης.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, παρόλο που η αισιοδοξία είναι μια πολύπλοκη έννοια και δεν είναι σαφές πώς ακριβώς θα μπορούσε να μεταφραστεί όσον αφορά τις μελλοντικές πρωτοβουλίες πρόληψης της άνοιας, παραμένει ένας τομέας που χρήζει μελλοντικής έρευνας. Αυτό είναι σημαντικό δεδομένης της αυξανόμενης συχνότητας εμφάνισης της άνοιας και της έλλειψης αποτελεσματικών θεραπειών.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the American Geriatrics Society: https://agsjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jgs.70392
Δρ Säde Stenlund: «Η αισιοδοξία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation η Δρ Säde Stenlund, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.
-Ποιος ήταν ο κύριος στόχος της μελέτης σας; Πώς προέκυψε το ενδιαφέρον σας για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ψυχολογικών παραγόντων και κινδύνου άνοιας;
Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την αισιοδοξία με ευνοϊκότερους δείκτες γήρανσης, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης γνωστικής λειτουργίας. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις μελέτες διέθεταν σχετικά σύντομη περίοδο παρακολούθησης, γεγονός που εγείρει ανησυχίες σχετικά με το φαινόμενο της αντίστροφης αιτιότητας, δηλαδή κατά πόσο πρώιμα υποκλινικά συμπτώματα άνοιας ενδέχεται να μειώνουν τα επίπεδα αισιοδοξίας, αντί η αισιοδοξία να επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Στην μελέτη μας μπορέσαμε να εξετάσουμε τη συσχέτιση αυτή σε χρονικό ορίζοντα έως και 14 ετών, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες, εφαρμόζοντας παράλληλα μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τον έλεγχο της αντίστροφης αιτιότητας και άλλων εναλλακτικών ερμηνειών.
-Τι προσθέτουν τα ευρήματά σας στην υπάρχουσα επιστημονική γνώση σχετικά με την πρόληψη της άνοιας;
Η άνοια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας στους ηλικιωμένους. Η έρευνά μας διερευνά κατά πόσο τα επίπεδα αισιοδοξίας σχετίζονται με την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας σε μεγαλύτερη ηλικία. Διαπιστώσαμε ότι τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας είχαν κατά 15% μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια με την πάροδο του χρόνου.
Το εύρημα αυτό ελήφθη υπόψη αφού ελέγχθηκαν πολλαπλές πιθανές πηγές μεροληψίας ή συγχυτικών παραγόντων, όπως το ενδεχόμενο τα αισιόδοξα άτομα να υιοθετούν γενικότερα πιο υγιεινές συμπεριφορές.
Δεδομένου ότι η αισιοδοξία συνδέεται με την υγεία και είναι δυνητικά τροποποιήσιμη, η κατανόηση της σχέσης της με την άνοια θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών για την προαγωγή της υγιούς γνωστικής γήρανσης. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει επίσης ότι οι συναισθηματικοί και κοινωνικοί πόροι – όπως η ελπίδα και η θετική στάση απέναντι στο μέλλον – ενδέχεται να διαδραματίζουν ρόλο στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας κατά τη γήρανση. Καθώς υπάρχουν τόσο κοινωνικοί όσο και ατομικοί παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν την αισιοδοξία, τα αποτελέσματά μας ενδέχεται να εμπλουτίσουν τις στρατηγικές πρόληψης της άνοιας.
-Πώς εντάσσεται η μελέτη της αισιοδοξίας στο ευρύτερο πεδίο της γνωστικής γήρανσης και της άνοιας;
Υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας έχουν συσχετισθεί με ευνοϊκότερα αποτελέσματα κατά τη γήρανση, όπως αυξημένο προσδόκιμο ζωής, καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία και ισχυρότερη γνωστική λειτουργία. Τα ευρήματά μας ενισχύουν περαιτέρω την άποψη ότι η αισιοδοξία αποτελεί έναν ευρέως ωφέλιμο παράγοντα για τη διαδικασία της γήρανσης.
-Ποιοι παράγοντες ή μηχανισμοί θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη συσχέτιση μεταξύ αισιοδοξίας και γνωστικής υγείας;
Υπάρχουν αρκετοί πιθανοί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή τη συσχέτιση. Τα πιο αισιόδοξα άτομα τείνουν να υιοθετούν πιο υγιεινές συμπεριφορές, όπως η αυξημένη σωματική δραστηριότητα, η οποία αποτελεί γνωστό προστατευτικό παράγοντα έναντι της άνοιας. Στη μελέτη μας ωστόσο οι συμπεριφορικοί παράγοντες δεν φαίνεται να εξηγούν το μεγαλύτερο μέρος της συσχέτισης.
Επιπλέον, τα αισιόδοξα άτομα είναι πιθανότερο να διαθέτουν ισχυρότερα κοινωνικά δίκτυα και να βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα στρες – ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που έχουν συνδεθεί με μειωμένο κίνδυνο άνοιας. Τέλος, ενδέχεται να εμπλέκονται και βιολογικοί μηχανισμοί, όπως η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, η οποία σχετίζεται τόσο με την αισιοδοξία όσο και με την άνοια.
-Πολλοί άνθρωποι, εκ φύσεως ή λόγω συνθηκών, είναι απαισιόδοξοι. Υπάρχουν τρόποι να «εκπαιδεύσουμε» τον εαυτό μας ώστε να βλέπουμε τη ζωή με μεγαλύτερη αισιοδοξία;
Υπάρχουν παρεμβάσεις που μπορούν να ενισχύσουν την αισιοδοξία. Για παράδειγμα, η καλλιέργεια της ευγνωμοσύνης αποτελεί μία αποτελεσματική στρατηγική. Η καθημερινή καταγραφή τριών πραγμάτων για τα οποία νιώθει κανείς ευγνωμοσύνη μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας πιο θετικής στάσης απέναντι στο μέλλον.
Παράλληλα, αναγνωρίζουμε ότι πολλοί από τους παράγοντες που επηρεάζουν την αισιοδοξία είναι εξωγενείς. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση της ελπίδας δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομική ευθύνη, αλλά εξαρτάται και από την υποστήριξη που παρέχεται από την κοινότητα και την κοινωνία.
-Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι η αισιοδοξία «προστατεύει» από την άνοια ή είναι ακόμη νωρίς για ένα τέτοιο συμπέρασμα;
Στη μελέτη μας παρατηρήσαμε χαμηλότερο ρυθμό εμφάνισης άνοιας σε άτομα με υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας, γεγονός που υποδηλώνει μια πιθανή προστατευτική επίδραση. Ωστόσο, τα ευρήματα δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν αιτιώδη σχέση.
-Θα μπορούσε η ενίσχυση της αισιοδοξίας να αποτελέσει μελλοντική στρατηγική πρόληψης;
Δεν είναι ακόμη σαφές εάν η ενίσχυση της αισιοδοξίας, μέσω των μέχρι σήμερα μελετημένων παρεμβάσεων, είναι επαρκής για να επηρεάσει ουσιαστικά τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο άνοιας. Μελλοντικές έρευνες, όπως τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, θα πρέπει να διερευνήσουν το ζήτημα αυτό. Ωστόσο, η παρούσα εργασία συμβάλλει σημαντικά στη δημιουργία της απαραίτητης επιστημονικής βάσης για τέτοιες μελέτες.
Σε κλινικό επίπεδο, οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να αναγνωρίσουν ότι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως η αισιοδοξία, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της υγιούς γήρανσης και της διατήρησης της γνωστικής λειτουργίας. Σε περιπτώσεις ασθενών με χαμηλά επίπεδα ελπίδας ή αισιοδοξίας, οι κλινικοί γιατροί μπορούν να παρέμβουν υποστηρικτικά, για παράδειγμα μέσω παραπομπής των ασθενών σε κοινωνικές υπηρεσίες, ενισχύοντας έτσι την αίσθηση προοπτικής και νοήματος για το μέλλον.
Ποια είναι η Δρ Säde Stenlund
Η Säde Stenlund είναι Γενική Ιατρός και Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια στο Τμήμα Κοινωνικών και Συμπεριφορικών Επιστημών στη Σχολή Δημόσιας Υγείας TH Chan του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, με ειδίκευση στον σχεδιασμό και τη διαχείριση της υγειονομικής περίθαλψης.
Οι ερευνητικοί της στόχοι περιλαμβάνουν τους τομείς της ευτυχίας, της υγιεινής συμπεριφοράς και της προστασίας του μικροβιώματος. Ειδικότερα, η έρευνά της περιστρέφεται γύρω από το ερώτημα: πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε και να ενισχύσουμε τόσο την υγεία όσο και την ευτυχία μέσω ατομικής δράσης, πρακτικών υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικών πρωτοβουλιών.
