Αποκλειστική συνέντευξη με την Δρ Tanja Stocks, συν- συγγραφέα της μελέτης και Καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο κορυφαίο ερευνητικό Πανεπιστήμιο Lund της Σουηδίας
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και αρκετές μορφές καρκίνου. Ωστόσο, μια νέα μεγάλη σουηδική μελέτη έρχεται να αναδείξει μια ιδιαίτερα κρίσιμη παράμετρο της αύξησης βάρους: δεν έχει σημασία μόνο το πόσο βάρος παίρνει κάποιος κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά και σε ποια ηλικία συμβαίνει αυτή η αύξηση βάρους.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η αύξηση βάρους και η παχυσαρκία κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή, και ιδιαίτερα πριν από την ηλικία των 30 ετών, συνδέονται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Αντίθετα, η αύξηση του βάρους σε μεγαλύτερες ηλικίες φάνηκε να έχει μικρότερη επίδραση στον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.
Πιο επικίνδυνη η παχυσαρκία σε νεαρή ηλικία
Ερευνητική ομάδα από το κορυφαίο ερευνητικό Πανεπιστήμιο Lund, στη Σουηδία, ανέλυσε δεδομένα από περισσότερους από 620.000 ενήλικες, εκ των οποίων 258.269 ήταν άνδρες και 361.784 γυναίκες. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν τουλάχιστον τρεις καταγεγραμμένες μετρήσεις βάρους μεταξύ των ηλικιών 17 και 60 ετών.
Τα δεδομένα συλλέχθηκαν από το 1963 έως το 2015, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρακολουθήσουν τις μεταβολές του σωματικού βάρους σε βάθος χρόνου και όχι να βασιστούν σε μία μόνο μέτρηση. Η έναρξη της παχυσαρκίας ορίστηκε ως η πρώτη χρονική στιγμή κατά την οποία ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) έφτασε ή ξεπέρασε το 30.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι, ότι άτομα που πήραν σημαντική αύξηση βάρους πριν από την ηλικία των 30 ετών είχαν περίπου 70% μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν κατά τη διάρκεια της μελέτης, σε σύγκριση με όσους δεν εμφάνισαν παχυσαρκία μέχρι την ηλικία των 60 ετών.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό εύρημα της μελέτης ωστόσο είναι εκείνο που έδειξε ότι η σημαντική και ταχεία αύξηση βάρους μεταξύ των ηλικιών 17 και 29 ετών συσχετίστηκε με αυξημένη θνησιμότητα από πολλές σοβαρές παθήσεις, όπως διαβήτης τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα, ορισμένες μορφές καρκίνου, καθώς και παθήσεις του πεπτικού και ουροποιητικού συστήματος.
Η μελέτη ανέδειξε και ενδιαφέρουσες διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα. Στις γυναίκες, η αύξηση βάρους στην ενήλικη ζωή συσχετίστηκε επίσης με αυξημένη θνησιμότητα από καρκίνο, υποδηλώνοντας μια δυνητικά ευαίσθητη περίοδο σε αυτήν την ηλικιακή περίοδο.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ορμονικοί παράγοντες, όπως οι αλλαγές που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, μπορεί να επηρεάζουν τόσο την αύξηση βάρους όσο και τον κίνδυνο καρκίνου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την έννοια της «συσχέτισης διάρκειας–απόκρισης», δηλαδή ότι όσο περισσότερα χρόνια διαρκεί η παχυσαρκία τόσο μεγαλύτερη είναι και η βλάβη στον οργανισμό.
Όταν το αυξημένο σωματικό βάρος εμφανίζεται από νεαρή ηλικία, το σώμα εκτίθεται για περισσότερα χρόνια σε χρόνιες μεταβολικές και φλεγμονώδεις διεργασίες.
Η παρατεταμένη αντίσταση στην ινσουλίνη, η χρόνια φλεγμονή και η αυξημένη τάση πήξης του αίματος φαίνεται ότι επιβαρύνουν σταδιακά τα αγγεία και τα όργανα, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών ασθενειών και πρόωρου θανάτου.
Οι περιορισμοί της μελέτης
Παρότι πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μελέτες του είδους της, στην ανάλυση δεν συμπεριλήφθηκαν παράγοντες όπως η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα και η κατανομή του λίπους στο σώμα, στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά τη συνολική υγεία. Επιπλέον, η μελέτη βασίστηκε κυρίως στον δείκτη μάζας σώματος, χωρίς να διαχωρίζει τη λιπώδη από τη μυϊκή μάζα.
Παρά τους περιορισμούς ωστόσο, τα ευρήματα της μελέτης έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόληψη της παχυσαρκίας πρέπει να ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα, ήδη από τη νεαρή ενήλικη ζωή.
Η έγκαιρη παρέμβαση μέσω σωστής διατροφής, συστηματικής άσκησης και υγιεινών συνηθειών μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τον κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων και πρόωρης θνησιμότητας στις επόμενες δεκαετίες της ζωής.
Συνολικά, αυτά τα αποτελέσματα υποστηρίζουν τη σημασία των έγκαιρων και βιώσιμων στρατηγικών πρόληψης της παχυσαρκίας για τη μείωση της πρόωρης θνησιμότητας.
Δρ Tanja Stocks: «Οι συνέπειες της υπερβολικής αύξησης βάρους συχνά γίνονται ορατές δεκαετίες αργότερα»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation η Δρ Tanja Stocks, συν- συγγραφέας της μελέτης και Καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο κορυφαίο ερευνητικό Πανεπιστήμιο Lund, στη Σουηδία.
-Πολλοί λένε ότι «όταν είσαι νέος, λίγα επιπλέον κιλά δεν βλάπτουν και τόσο, θα χαθούν αργότερα». Η μελέτη σας αποκαλύπτει ωστόσο ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο βάρος παίρνουμε, αλλά και σε ποια ηλικία το παίρνουμε.
Μια τέτοια άποψη δεν υποστηρίζεται επιστημονικά, καθώς είναι γνωστό ότι η υπερβολική αύξηση βάρους, ακόμη και στην παιδική ηλικία, συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο παχυσαρκίας και στην ενήλικη ζωή. Αν η σύγχρονη έρευνα δεν έχει ακόμη φτάσει στο ευρύ κοινό, θέλω να τονίσω αυτό το σημαντικό μήνυμα: όσο νωρίτερα προληφθεί η υπερβολική αύξηση βάρους και η παχυσαρκία, τόσο το καλύτερο. Επίσης, από συμπεριφορική άποψη, αυτό είναι σημαντικό γιατί όχι μόνο είναι δύσκολο να χάσει κανείς βάρος, αλλά είναι ακόμη πιο δύσκολο να το διατηρήσει. Άρα, η πρόληψη είναι θεραπεία!
-Αν κάποιος γίνει παχύσαρκος πριν τα 25 έτη αλλά αργότερα χάσει το βάρος που πήρε, εξακολουθεί να έχει αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου?
Δυστυχώς, δεν μπορούμε να το μελετήσουμε αυτό με τα δεδομένα που διαθέτουμε. Ο λόγος είναι ότι δεν έχουμε πληροφορίες για τον λόγο της απώλειας βάρους. Η απώλεια βάρους μπορεί να είναι σκόπιμη, αλλά πιο συχνά στα ερευνητικά δεδομένα μας αντανακλά μια υποκείμενη ασθένεια ή κάποιο τραυματικό γεγονός. Άρα η μελέτη της συνολικής απώλειας βάρους δεν θα ήταν ουσιαστική. Από άλλες έρευνες γνωρίζουμε επίσης λίγα για το αν η απώλεια βάρους μπορεί να αντιστρέψει τον κίνδυνο ασθενειών. Αυτό είναι δύσκολο να μελετηθεί, ακόμη και με τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές. Θα ήταν λογικό να μειώνει τον κίνδυνο, αλλά τα συνολικά στοιχεία δεν είναι ακόμη καταληκτικά.
-Ποιες είναι οι κύριες ασθένειες που σχετίζονται με την πρώιμη παχυσαρκία;
Όπως προέκυψε από τα ευρήματα, η σημαντική και ταχεία αύξηση βάρους σε μικρότερες ηλικίες συσχετίστηκε με σοβαρές και χρόνιες παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, αλλά και ορισμένοι καρκίνοι όπως του ήπατος και του ενδομητρίου (στις γυναίκες).
-Όπως διαπιστώθηκε, τα καρδιαγγειακά νοσήματα βρίσκονται στην κουφή της συσχέτισης. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Το αναμέναμε αυτό για τις μεταβολές βάρους και την ηλικία έναρξης της παχυσαρκίας, καθώς είχε ήδη φανεί ισχυρότερη συσχέτιση της παχυσαρκίας με τα καρδιαγγειακά νοσήματα συνολικά σε σύγκριση με τον καρκίνο. Αυτό συμβαίνει τόσο επειδή οι βιολογικοί μηχανισμοί είναι ισχυροί στα καρδιαγγειακά νοσήματα, όσο και επειδή η σχέση με τους καρκίνους είναι ετερογενής, από καθόλου έως και πολύ ισχυρή.
-Πώς εξηγείτε τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών;
Παρατηρήθηκε κυρίως διαφορά στη θνησιμότητα από καρκίνο στις γυναίκες, ενώ τα υπόλοιπα αποτελέσματα ήταν παρόμοια. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το είδος των καρκίνων διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών. Για παράδειγμα, οι άνδρες σπάνια εμφανίζουν καρκίνο μαστού, που είναι ο πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες στις ανεπτυγμένες χώρες. Ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικοί τύποι καρκίνου, υπήρχε διαφορά στη συσχέτιση μεταξύ αύξησης βάρους σε διαφορετικές ηλικιακές περιόδους και θνησιμότητας από καρκίνο. Στους άνδρες, η αύξηση βάρους στη νεαρή ενήλικη ζωή (17–29 ετών) συνδέθηκε με τον υψηλότερο κίνδυνο, ενώ στις γυναίκες η συσχέτιση ήταν περίπου εξίσου ισχυρή σε όλες τις ηλικιακές περιόδους.
Δεν γνωρίζουμε τον λόγο, αλλά υποψιαζόμαστε τις βιολογικές διαφορές, όπως είναι οι ορμόνες του φύλου. Τα οιστρογόνα είναι γνωστοί παράγοντες κινδύνου για ορισμένους γυναικείους καρκίνους, οπότε αυτό ίσως παίζει ρόλο. Πιθανώς οι ορμονικές αλλαγές στην περιεμμηνόπαυση και μετεμμηνόπαυση επηρεάζουν τα πρότυπα μεταβολής βάρους και τη συσχέτιση με τη θνησιμότητα από καρκίνο. Αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα.
-Ποιες παρεμβάσεις θα είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση στους νεαρούς ενήλικες στην πρόληψη της παχυσαρκίας;
Η έρευνά μας δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα, αλλά αν έπρεπε να απαντήσω κάτι θα έλεγα ότι σίγουρα θα ήταν παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν την πρώιμη αύξηση βάρους. Το αν η καλύτερη πρόληψη είναι μέσω διατροφής, σωματικής δραστηριότητας, διαχείρισης άγχους, και σε ατομικό ή κοινωνικό επίπεδο, είναι ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν από άλλες μελέτες. Πιθανότατα χρειάζονται πολλαπλές παρεμβάσεις, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Συμπερασματικά, το σημαντικότερο εύρημα που μπορούμε να κρατήσουμε από την μελέτη αυτή είναι τούτο: η πρώιμη πρόληψη της υπερβολικής αύξησης βάρους και της παχυσαρκίας είναι σημαντική για τη μείωση της ατομικής επιβάρυνσης και του κοινωνικού κόστους. Οι συνέπειες της υπερβολικής αύξησης βάρους δεν είναι πάντα ορατές στην καθημερινότητα ή στο σύστημα υγείας στη νεαρή ενήλικη ζωή, αλλά εμφανίζονται δεκαετίες αργότερα. Ένας υγιεινός τρόπος ζωής όσο το δυνατόν νωρίτερα είναι η καλύτερη και η πιο υγιεινή επιλογή ζωής.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό eClinicalMedicine: https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(26)00117-3/fulltext
