Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί την η τέταρτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Προσβάλλει κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, με μέση ηλικία διάγνωσης τα 71 έτη για τους άνδρες και τα 75 έτη για τις γυναίκες.
Τα νεότερα δεδομένα για τη διάγνωση και την αντιμετώπισή του καρκίνου του παγκρέατος είναι ενθαρρυντικά, καθώς η πρόοδος της επιστημονικής έρευνας προσφέρει πλέον περισσότερες δυνατότητες για έγκαιρη και πιο αποτελεσματική παρέμβαση.
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Παρά την πρόοδο στην πρόληψη και την θεραπευτική αντιμετώπιση, τα τελευταία χρόνια ο καρκίνος του παγκρέατος παρουσιάζει σταθερά αυξητική τάση, με τους ειδικούς να εκφράσουν την ανησυχία τους ότι μέχρι το 2030 θα μπορούσε να γίνει η 2η αιτία θανάτου από καρκίνο στον δυτικό κόσμο.
Η Δήμητρα Μπιδέλη, Παθολόγος-Ογκολόγος εξηγεί στο Health Next Generation ποιοι παράγοντες «ενοχοποιούνται» για τον καρκίνο του παγκρέατος και γιατί είναι σημαντική η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση της νόσου.
«Την τελευταία εβδομάδα στο ιατρείο μου συνέβη κάτι που με προβλημάτισε έντονα. Σχεδόν το 80% των νέων περιστατικών που είδα αφορούσαν καρκίνο του παγκρέατος, σε ανθρώπους ηλικίας από 50 έως 90 ετών.
Φυσικά πρόκειται για ένα ελάχιστο δείγμα περιστατικών και δεν μπορεί από μόνο του να οδηγήσει σε γενικά συμπεράσματα. Ωστόσο, τα ευρύτερα διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι ο καρκίνος του παγκρέατος αυξάνεται παγκοσμίως. Σε πολλές χώρες μάλιστα προβλέπεται ότι μέσα στις επόμενες δεκαετίες θα αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα δύσκολη νόσο — αλλά όχι για μια ανεξήγητη νόσο. Σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με παράγοντες του σύγχρονου τρόπου ζωής.
Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου
Κάπνισμα
Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος. Οι καπνιστές έχουν περίπου διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου σε σύγκριση με τους μη καπνιστές. Υπολογίζεται ότι περίπου 20–25% των περιστατικών σχετίζονται άμεσα με το κάπνισμα.
Διατροφή και παχυσαρκία
Η σύγχρονη διατροφή φαίνεται επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο.
Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο περιλαμβάνουν:
- την υπερκατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος
- τις τροφές υψηλές σε κορεσμένα λιπαρά
- την υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων
- τη συστηματική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
- την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο.
Αντίθετα, μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, φυτικές ίνες και στοιχεία της μεσογειακής διατροφής φαίνεται να έχει προστατευτική επίδραση.
Αλκοόλ και χρόνια παγκρεατίτιδα
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια παγκρεατίτιδα, μια κατάσταση που αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του παγκρέατος.
Σακχαρώδης διαβήτης
Ο διαβήτης έχει μια ιδιαίτερη και σύνθετη σχέση με τη νόσο.Μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να αποτελεί πρώιμη εκδήλωση του καρκίνου.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζεται αιφνίδια εμφάνιση διαβήτη μετά την ηλικία των 50 ετών.
Κληρονομικότητα
Περίπου 5–10% των περιστατικών σχετίζονται με κληρονομικά σύνδρομα ή συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεταλλάξεις στα γονίδια:
- BRCA1 / BRCA2
- PALB2
- CDKN2A
- Σύνδρομο Lynch
Σε οικογένειες όπου εμφανίζονται πολλαπλά περιστατικά καρκίνου παγκρέατος είναι σημαντικός ο γενετικός έλεγχος και η συστηματική παρακολούθηση.
Ποια είναι τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της νόσου είναι ότι στα αρχικά στάδια συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Όταν αυτά εμφανιστούν, τα συχνότερα είναι:
- πόνος στην άνω κοιλία ή στην πλάτη ή στη μεση κάποιες φορές με αίσθημα καύσου
- ανεξήγητη απώλεια βάρους
- ανώδυνος ίκτερος (κιτρίνισμα δέρματος και ματιών)
- ανορεξία, καταβολή
- ναυτία, φούσκωμα, δυσπεψία
- πρόσφατη εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη ή ξαφνική επιδείνωση υπάρχοντος διαβήτη
- σκουρόχρωμα ούρα ή αποχρωματισμένα κόπρανα.
- επίμονη διάρροια (πιο σπάνια)
Η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Με ποιες εξετάσεις γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως σε απεικονιστικές εξετάσεις.
Οι σημαντικότερες είναι:
- αξονική τομογραφία κοιλίας (CT)
- μαγνητική τομογραφία (MRI)
- ενδοσκοπικός υπέρηχος (EUS).
- Η επιβεβαίωση γίνεται στη συνέχεια με βιοψία του όγκου.
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται και ο καρκινικός δείκτης CA 19-9, ο οποίος συχνά είναι αυξημένος ακόμη και σε αρχικά στάδια, αν και δεν αποτελεί εξέταση προληπτικού ελέγχου.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας. Η χειρουργική αφαίρεση του όγκου παραμένει η μόνη θεραπεία που μπορεί να προσφέρει πιθανότητα ίασης. Δυστυχώς, τη στιγμή της διάγνωσης μόνο περίπου το 15–20% των ασθενών έχουν εξαιρέσιμη νόσο.
Πόσο έχει βελτιωθεί η επιβίωση;
Παρότι η πρόγνωση παραμένει δύσκολη, έχουν υπάρξει σταδιακές βελτιώσεις.
Σήμερα:
- η συνολική πενταετής επιβίωση είναι περίπου 10–12%
- σε ασθενείς που υποβάλλονται σε χειρουργική θεραπεία μπορεί να φτάσει 20–30%
- σε επιλεγμένες περιπτώσεις σε πολύ αρχικά στάδια ακόμη υψηλότερα.
Τι μπορούμε να κάνουμε για πρόληψη
Παρότι δεν υπάρχει μαζικός πληθυσμιακός έλεγχος για τον καρκίνο του παγκρέατος, υπάρχουν τρόποι μείωσης του κινδύνου:
- διακοπή καπνίσματος
- διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους
- μεσογειακή διατροφή
- περιορισμός αλκοόλ
- έλεγχος σακχάρου
- γενετικός έλεγχος σε οικογένειες υψηλού κινδύνου.
Διατροφή και συμπληρώματα που φαίνεται να προστατεύουν το πάγκρεας
Δεν υπάρχουν μαγικές τροφές που προλαμβάνουν τον καρκίνο. Υπάρχουν όμως διατροφικά πρότυπα και βιοδραστικές ουσίες που φαίνεται να έχουν προστατευτική δράση.
Η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ελαιόλαδο και ψάρια, έχει συσχετιστεί σε πολλές μελέτες με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Ορισμένες φυσικές ουσίες, όπως η κουρκουμίνη, η ρεσβερατρόλη, τα ωμέγα-3 λιπαρά και η βιταμίνη D βρίσκονται επίσης στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας. Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι τα περισσότερα δεδομένα για αυτές τις ουσίες προέρχονται από πειραματικές μελέτες, εργαστηριακά μοντέλα και μικρές κλινικές μελέτες. Δεν αποτελούν αυτόνομη θεραπεία, αλλά πεδίο έρευνας για πιθανές συμπληρωματικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας.
Συμπερασματικά:
Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου. Όμως σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα από ό,τι πριν από λίγα χρόνια. Η υγεία του παγκρέατος μας:
- Συνδέεται με τον τρόπο ζωής μας.
- Με το τι τρώμε.
- Με το αν καπνίζουμε.
- Με το πόσο φροντίζουμε τον οργανισμό μας.
Η πρόληψη, η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά.
