Της Γιάννας Τριανταφύλλη
Πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για μια «σιωπηλή» παγκόσμια απειλή που βρίσκεται καθημερινά στο τραπέζι εκατομμυρίων ανθρώπων: τα μη ασφαλή τρόφιμα, τα οποία προκαλούν 866 εκατομμύρια ασθένειες και 1,5 εκατομμύριο θανάτους ετησίως, με τα μικρά παιδιά να πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα.
Πέρα από τις σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, η μελέτη αναδεικνύει και το βαρύ οικονομικό αποτύπωμα των ακατάλληλων τροφίμων, το οποίο αγγίζει τα 310 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, κυρίως λόγω απώλειας της παραγωγικότητας και των αυξημένων ιατρικών δαπανών για τη θεραπεία των ασθενών. Όταν συνυπολογιστούν και οι διαφορές στο κόστος ζωής μεταξύ των χωρών, το συνολικό οικονομικό βάρος εκτινάσσεται στα 647 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι αιτίες των τροφιμογενών νοσημάτων
Η πλειονότητα των τροφιμογενών νοσημάτων οφείλεται σε βιολογικούς παράγοντες, όπως βακτήρια, ιοί και παράσιτα. Το 2021, οι παράγοντες αυτοί ευθύνονταν για περίπου 860 εκατομμύρια περιστατικά ασθενειών παγκοσμίως.
Ωστόσο, οι χημικές επιμολύνσεις φαίνεται να προκαλούν δυσανάλογα μεγάλο αριθμό θανάτων. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το 73% των θανάτων που σχετίζονται με μολυσμένα τρόφιμα αποδίδεται σε χημικούς κινδύνους. Ο ανόργανος αρσενικός και ο μόλυβδος ευθύνονται για περισσότερους από ένα εκατομμύριο θανάτους ετησίως, κυρίως λόγω της συσχέτισής τους με καρδιαγγειακά νοσήματα και κακοήθειες.
Τα παιδιά κάτω των 5 ετών στην πρώτη γραμμή του κινδύνου
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών αντιμετωπίζουν σχεδόν τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης τροφιμογενών νοσημάτων σε σύγκριση με τους ενήλικες. Παρότι αντιπροσωπεύουν μόλις το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, καταγράφουν σχεδόν το ένα τρίτο όλων των περιστατικών τροφιμογενών ασθενειών.
Οι διάρροιες που σχετίζονται με μολυσμένα τρόφιμα παραμένουν μία από τις κυριότερες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Επιπλέον, η έκθεση σε τοξικές ουσίες όπως ο μόλυβδος και ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, με μόνιμες επιπτώσεις στη νευρολογική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών.
Οι ανισότητες στην κατανομή του κινδύνου
Όπως αποκαλύπτει η έκθεση του ΠΟΥ, η επιβάρυνση από τα μη ασφαλή τρόφιμα δεν κατανέμεται ισότιμα. Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία, φέρουν το μεγαλύτερο βάρος. Όπως διαπιστώνεται, οι δύο αυτές περιοχές συγκεντρώνουν σχεδόν τα τρία τέταρτα των παγκόσμιων περιστατικών τροφιμογενών ασθενειών και το 60% των σχετικών θανάτων.
Παράγοντες όπως η φτώχεια, η ανεπαρκής πρόσβαση σε καθαρό νερό, οι ελλιπείς συνθήκες υγιεινής και οι αδύναμοι μηχανισμοί ελέγχου τροφίμων συμβάλλουν σημαντικά στη διατήρηση του προβλήματος.
Μοναδικό όπλο, η πρόληψη
Οι ειδικοί του ΠΟΥ τονίζουν ότι η πρόληψη αποτελεί το αποτελεσματικότερο όπλο απέναντι στις τροφιμογενείς ασθένειες. Η βελτίωση των συνθηκών ύδρευσης και υγιεινής, η σωστή παστερίωση των τροφίμων, η ενίσχυση των συστημάτων επιτήρησης και η αυστηρότερη περιβαλλοντική νομοθεσία μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο.
«Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι ένα αφηρημένο ζήτημα – αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε μέρα. Για πρώτη φορά, οι χώρες έχουν στη διάθεσή τους δεδομένα που δείχνουν σε ποιες περιοχές τα περιστατικά είναι αυξημένα. Με αυτή τη γνώση, οι κυβερνήσεις μπορούν να δώσουν προτεραιότητα στις απαραίτητες δράσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.
Η νέα έκθεση του ΠΟΥ αποτελεί ένα ισχυρό μήνυμα προς τις κυβερνήσεις και τους φορείς δημόσιας υγείας: η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι απλώς θέμα διατροφής, αλλά κρίσιμο ζήτημα προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Η επένδυση σε ασφαλή τρόφιμα αποτελεί επένδυση στην υγεία, την ανάπτυξη και το μέλλον των κοινωνιών.
