Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η καθιστική ζωή έχει συνδεθεί εδώ και χρόνια με σοβαρούς κινδύνους για τη σωματική και γνωστική μας υγεία. Μια πρόσφατη μελέτη Σουηδών ερευνητών υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο περνάμε τον καθιστικό μας χρόνο μπορεί να επηρεάσει την υγεία του εγκεφάλου και τον αυξήσει τον κίνδυνο άνοιας. Με απλά λόγια, σημασία δεν έχει απλώς το πόσο κάθεται κανείς, αλλά το τι κάνει όσο κάθεται.
Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι ακόμη και άτομα με έντονη και πολύωρη καθιστική συμπεριφορά, φαίνεται να έχουν μικρότερο κίνδυνο άνοιας όταν συμμετέχουν, ενώ κάθονται, σε δραστηριότητες που διεγείρουν τη σκέψη.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), πάνω από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με άνοια. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστήμονες καταβάλλουν συνεχείς προσπάθειες για να εντοπίσουν τις βαθύτερες αιτίες της νόσου, με στόχο την ανάπτυξη αποτελεσματικών θεραπειών και νέων μεθόδων πρόληψης της ανίατης αυτής ασθένειας.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
Ερευνητική ομάδα από το Ινστιτούτο Karolinska μελέτησε για 19 χρόνια 20.811 ενήλικες Σουηδούς ηλικίας μεταξύ 35 έως 64 ετών, κυρίως γυναίκες, με στόχο να διερευνήσει τη σχέση μεταξύ καθιστικής συμπεριφοράς και κινδύνου άνοιας.
Όπως εξηγεί ο Δρ. Mats Hallgren, ερευνητής στο Ινστιτούτο Karolinska και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, «Ο εγκέφαλος λειτουργεί σαν μυς. Η παρατεταμένη αδράνεια μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση».
Οι ερευνητές διαχώρισαν τις καθιστικές δραστηριότητες σε «νοητικά ενεργές» και «νοητικά παθητικές». Έλαβαν επίσης υπόψη γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία, τα χρόνια νοσήματα, ο δείκτης μάζας σώματος, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και οι διατροφικές συνήθειες.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι νοητικά παθητικές δραστηριότητες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης, συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Αντίθετα, δραστηριότητες που απαιτούν σκέψη και συγκέντρωση, όπως η εργασία γραφείου, το πλέξιμο ή άλλες δημιουργικές ασχολίες, συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο.
Ειδικότερα, από τα ευρήματα προέκυψε ότι κάθε επιπλέον ώρα νοητικά ενεργής καθιστικής δραστηριότητας την ημέρα συνδεόταν με περίπου 4% μείωση του κινδύνου άνοιας. Επιπλέον, η αντικατάσταση μίας ώρας παθητικής δραστηριότητας με ενεργή φάνηκε να μειώνει τον κίνδυνο έως και 7%. Οι πιο έντονες προστατευτικές επιδράσεις παρατηρήθηκαν σε άτομα ηλικίας 50 έως 64 ετών.
Ποιες δραστηριότητες δρουν προστατευτικά
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ενσωμάτωση νοητικά ενεργών δραστηριοτήτων στην καθημερινότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα πρόληψης της άνοιας και διατήρησης της γνωστικής υγείας.
Δραστηριότητες όπως η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, τα εκπαιδευτικά παιχνίδια ή η ενασχόληση με νέα χόμπι – και όχι το άσκοπο σκρολάρισμα ή η παθητική παρακολούθηση μιας οθόνης – μπορούν να ενισχύσουν την υγεία του εγκεφάλου και να μειώσουν τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν μόνο συσχέτιση και όχι αιτιότητα. Επιπλέον, το αρχικό ερωτηματολόγιο της μελέτης συμπληρώθηκε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες, το 1997, δηλαδή πολύ πριν την ευρεία χρήση των smartphones και των κοινωνικών δικτύων, γεγονός που περιορίζει την άμεση εφαρμογή των ευρημάτων στη σύγχρονη καθημερινότητα.
Παρά τους περιορισμούς της μελέτης, οι ερευνητές εκφράζουν τη βεβαιότητα πως η ποιότητα της καθιστικής δραστηριότητας έχει τεράστια σημασία για την προστασία της γνωστικής μας υγείας. Όπως σημειώνουν, ο συνδυασμός σωματικής άσκησης και νοητικής ενεργοποίησης αποτελεί βασικό παράγοντα πρόληψης της άνοιας και ενίσχυσης της συνολικής υγείας του εγκεφάλου.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Preventive Medicine: https://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(26)00060-7/fulltext
