Αποκλειστική συνέντευξη με τη Δρ Natasha Wade, κύρια συγγραφέας της μελέτης και Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο (UCSD)
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Μια νέα μεγάλη αμερικανική μελέτη προειδοποιεί για τους σοβαρούς κινδύνους που εγκυμονεί η κατανάλωση κάνναβης κατά την κρίσιμη περίοδο της εφηβείας.
Μελέτη σε περισσότερους από 11.000 εφήβους από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο (UCSD) διαπίστωσε ότι η χρήση κάνναβης στην εφηβεία συνδέεται με επιδείνωση της μνήμης, της εστίασης και της ταχύτητας σκέψης κατά τη διάρκεια των κρίσιμων ετών της ανάπτυξης του εγκεφάλου.
Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα της μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), της μεγαλύτερης διαχρονικής μελέτης ανάπτυξης εγκεφάλου και ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους στις ΗΠΑ.
Η ερευνητική ομάδα από το UCSD παρακολούθησε 11.036 παιδιά από την ηλικία των 9 – 10 ετών έως και την ηλικία των 16 – 17 ετών, αξιολογώντας τόσο τη γνωστική τους λειτουργία όσο και τη χρήση ουσιών κατά την πορεία της ανάπτυξής τους.
Για την ακριβέστερη καταγραφή της έκθεσης στην κάνναβη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς και λήψη βιολογικών δειγμάτων από μαλλιά, ούρα και σάλιο, δύο μέθοδοι που επιτρέπουν την ανίχνευση πρόσφατης αλλά και παλαιότερης έκθεσης σε ουσίες.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε επαναλαμβανόμενες νευρογνωστικές δοκιμασίες που αξιολογούσαν τη μνήμη, την προσοχή, τη γλωσσική ικανότητα, την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, και τις εκτελεστικές λειτουργίες.
Τα ανησυχητικά ευρήματα
Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι τα παιδιά που ξεκίνησαν χρήση κάνναβης κατά τα πρώτα χρόνια της εφηβείας εμφάνισαν βραδύτερη βελτίωση στις γνωστικές τους επιδόσεις συγκριτικά με τα παιδιά που δεν έκαναν καθόλου χρήση κάνναβης.
Ιδιαίτερα επηρεασμένοι φάνηκαν οι τομείς της μνήμης εργασίας, της συγκέντρωσης, της ταχύτητας σκέψης και της συνολικής γνωστικής επεξεργασίας.
Η μελέτη διερεύνησε επίσης τις επιδράσεις διαφορετικών συστατικών της κάνναβης. Οι έφηβοι που είχαν κάνει χρήση τετραϋδροκανναβινόλης (THC) – το κύριο ψυχοδραστικό συστατικό της κάνναβης – παρουσίασαν μεγαλύτερη επιδείνωση της μνήμης με την πάροδο του χρόνου.
Αντιθέτως, οι έφηβοι που είχαν κάνει χρήση μόνο κανναβιδιόλης (CBD) δεν εμφάνισαν το ίδιο μοτίβο γνωστικής επιβάρυνσης, αν και οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το δείγμα ελέγχου ήταν περιορισμένο και δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μελέτη δεν αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση μεταξύ χρήσης κάνναβης και γνωστικής έκπτωσης. Παράγοντες όπως το οικογενειακό περιβάλλον, η ψυχική υγεία, η προσωπικότητα ή η παράλληλη χρήση άλλων ουσιών ενδέχεται επίσης να συμβάλλουν σημαντικά στα παρατηρούμενα αποτελέσματα.
Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τις υπάρχουσες συστάσεις δημόσιας υγείας, σύμφωνα με τις οποίες οι έφηβοι θα πρέπει να αποφεύγουν τη χρήση κάνναβης κατά τη διάρκεια των κρίσιμων φάσεων ανάπτυξης του εγκεφάλου.
Όπως τονίζουν, οι αναπτυξιακές αυτές «καθυστερήσεις» στην κρίσιμη περίοδο της εφηβείας όχι μόνο εμποδίζουν την ικανότητα του εγκεφάλου να αναπτύσσει νέες συνδέσεις αλλά μπορούν να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στη μάθηση και την λειτουργικότητα του υπό ανάπτυξη εγκεφάλου.
Δρ Natasha Wade: «Πραγματικός ο κίνδυνος για τους εφήβους – Δεν γνωρίζουμε πόσο μόνιμες είναι οι επιπτώσεις από την χρήση κάνναβης»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation η Δρ Natasha Wade, κύρια συγγραφέας της μελέτης και Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο (UCSD).
-Τι σας οδήγησε να εξετάσετε τη σχέση μεταξύ χρήσης κάνναβης και γνωστικής ανάπτυξης στους εφήβους;
Ο εγκέφαλος υφίσταται τεράστιες αλλαγές κατά την εφηβεία, «κόβοντας» τις περιττές συνδέσεις και δημιουργώντας νέες, ταχύτερες. Οι ουσίες της κάνναβης που προκαλούν το αίσθημα ευφορίας, όπως η THC, συνδέονται με υποδοχείς στον εγκέφαλο των οποίων η δραστηριότητα κορυφώνεται στα εφηβικά χρόνια. Επειδή ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα εύπλαστος σε αυτή τη φάση, όσα βιώνουν οι έφηβοι μπορεί να έχουν μεγαλύτερη επίδραση σε σχέση με άλλες περιόδους της ζωής τους. Γι’ αυτό θελήσαμε να κατανοήσουμε καλύτερα πώς η κάνναβη μπορεί να επηρεάζει τις αναπτυξιακές πορείες σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο.
-Μέσω ποιων μηχανισμών πιστεύετε ότι η χρήση κάνναβης επηρεάζει τη μνήμη και άλλες γνωστικές λειτουργίες κατά την κρίσιμη περίοδο της εφηβείας;
Ένα από τα σημαντικά πλεονεκτήματα της μελέτης μας είναι η χρήση αντικειμενικών τεστ ανίχνευσης ουσιών. Μέσω ανάλυσης δειγμάτων μαλλιών μπορέσαμε να εντοπίσουμε τι περιείχε η κάνναβη που χρησιμοποιούσαν οι συμμετέχοντες. Σε εφήβους στους οποίους ανιχνεύθηκε THC, δηλαδή το κύριο ψυχοδραστικό συστατικό της κάνναβης, παρατηρήσαμε χειρότερη επίδοση με την πάροδο του χρόνου σε τεστ μνήμης. Αυτό συνάδει με μελέτες που έχουν γίνει σε ζώα, που δείχνουν ότι η THC μπορεί να αποτελεί βασικό μηχανισμό γνωστικών αλλαγών.
-Σε ποιο βαθμό η διάρκεια και η συχνότητα χρήσης κάνναβης επηρεάζουν τη σοβαρότητα των γνωστικών επιπτώσεων που παρατηρήσατε;
Ένας από τους βασικούς περιορισμούς της συγκεκριμένης ανάλυσης είναι ότι δεν λαμβάνει υπόψη τη δοσολογία ή τη συχνότητα χρήσης. Παρότι η ανάλυση δειγμάτων μαλλιών σχετίζεται περισσότερο με συχνούς χρήστες, δεν μπορούμε να απαντήσουμε με ακρίβεια στο πόσο επηρεάζει η ποσότητα χρήσης.
-Είναι αναστρέψιμες οι γνωστικές αυτές επιπτώσεις αν ένας έφηβος σταματήσει τη χρήση κάνναβης;
Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν οι επιπτώσεις είναι μακροχρόνιες, αν και ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι κάποιες γνωστικές λειτουργίες μπορεί να ανακάμπτουν ενώ άλλες όχι. Μελλοντικές έρευνες θα βοηθήσουν να αποσαφηνιστεί αν τα αποτελέσματα είναι διαρκή. Παράλληλα, η εφηβεία είναι μια απαιτητική περίοδος, με σημαντικές πιέσεις, όπως η σχολική επίδοση ή η εκμάθηση σύνθετων δεξιοτήτων, όπως η οδήγηση. Ακόμη και μικρές μεταβολές στην επεξεργασία πληροφοριών ή στην ταχύτητα αντίδρασης μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια ή την ακαδημαϊκή πορεία. Έτσι, ακόμη κι αν υπάρχει βελτίωση μετά τη διακοπή, οι έφηβοι μπορεί να περιορίζουν τις ευκαιρίες τους σε μια κρίσιμη φάση της ζωής τους.
-Κατά τη γνώμη σας, υπάρχει κάποιο «ασφαλές» επίπεδο χρήσης κάνναβης για εφήβους που κάνουν χρήση;
Με βάση τα παρόντα δεδομένα, φαίνεται ότι υπάρχει πραγματικός και σοβαρός κίνδυνος για τους εφήβους που χρησιμοποιούν κάνναβη. Πιθανώς υπάρχουν παράγοντες κινδύνου και ανθεκτικότητας που διαφοροποιούν το ατομικό προφίλ, αλλά προς το παρόν δεν γνωρίζουμε ποιοι είναι αυτοί.
-Πώς έχει επηρεάσει η νομιμοποίηση της κάνναβης σε πολλές χώρες την αντίληψη κινδύνου στους εφήβους;
Τα δεδομένα διαφέρουν ανά περιοχή, αλλά γενικά οι μελέτες δείχνουν ότι όσο μειώνεται η αντίληψη κινδύνου, τόσο αυξάνεται η χρήση, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται με τη νομιμοποίηση. Στις ΗΠΑ, τα ποσοστά χρήσης στους εφήβους έχουν μειωθεί ελαφρώς τα τελευταία χρόνια, καθώς αυξήθηκε η αντίληψη κινδύνου, αλλά δεν είναι σαφές τι οδήγησε σε αυτή την αλλαγή.
-Ποιες πολιτικές παρεμβάσεις θεωρείτε απαραίτητες για την προστασία των εφήβων;
Είναι σημαντική η πρόληψη μέσω ενημέρωσης των εφήβων για τους κινδύνους της χρήσης κάνναβης. Επίσης, η ενθάρρυνση για καθυστέρηση της χρήσης σε μεγαλύτερη ηλικία θα ήταν ωφέλιμη. Σε ευρύτερο επίπεδο, ειδικά στις ΗΠΑ όπου υπάρχουν νόμιμες αγορές, υπάρχει πρόβλημα εσφαλμένης επισήμανσης προϊόντων. Ορισμένα προϊόντα δηλώνονται ως περιέχοντα μόνο CBD, ενώ περιέχουν THC, ή αναγράφουν διαφορετική περιεκτικότητα από την πραγματική. Η αυστηρότερη ρύθμιση θα μπορούσε να διασφαλίσει καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών.
-Πού πρέπει να εστιάσει η μελλοντική έρευνα για να κατανοήσουμε καλύτερα τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κάνναβης στον εφηβικό εγκέφαλο;
Παραμένουν πολλά ερωτήματα, όπως το πώς η συχνότητα χρήσης επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία, αν υπάρχει αποκατάσταση μετά τη διακοπή και ποιοι είναι πιο ευάλωτοι σε διαταραχές χρήσης κάνναβης. Ελπίζουμε να απαντήσουμε σε ορισμένα από αυτά μέσω της μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), από την οποία προέρχονται τα δεδομένα μας, καθώς και μέσω άλλων ερευνητικών έργων. Επίσης, μας ενδιαφέρει να διερευνήσουμε πώς και άλλες ουσίες επηρεάζουν την υγεία και ανάπτυξη των εφήβων.
Ποια είναι η Δρ Natasha Wade
Η Natasha Wade, PhD, είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο και πιστοποιημένη κλινική ψυχολόγος με εξειδίκευση στη νευροανάπτυξη των εφήβων, τη χρήση ουσιών και την ψυχική υγεία .
Ηγείται του Ερευνητικού Εργαστηρίου Neuro D-Tox του UCSD, το οποίο διερευνά πώς η κάνναβη, το αλκοόλ και η τεχνολογία επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη γνωστική λειτουργία.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Neuropsychopharmacology: https://www.nature.com/articles/s41386-026-02395-1
