Αποκλειστική συνέντευξη με τον καθηγητή Χαράλαμπο Αντωνιάδη, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που ανέπτυξε την πρωτοποριακή τεχνολογία.
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί μια από τις σοβαρότερες χρόνιες παθήσεις της καρδιάς, με σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των ασθενών και στα συστήματα υγείας. Εκτιμάται ότι παγκοσμίως, περισσότεροι από 26 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια ενώ σημαντικός αριθμός ασθενών παραμένει για χρόνια αδιάγνωστος.
Η νόσος χαρακτηρίζεται από την αδυναμία της καρδιάς να αντλήσει επαρκή ποσότητα αίματος ώστε να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού σε οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά, οδηγώντας σε λειτουργική επιβάρυνση πολλών οργάνων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η καρδιακή ανεπάρκεια συχνά διαγιγνώσκεται αργά, όταν η βλάβη στην καρδιά έχει ήδη προχωρήσει και συχνά είναι μη αναστρέψιμη.
Ένα καινοτόμο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης (AI) που αναπτύχθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με επικεφαλής το διακεκριμένο Ελληνοκύπριο καρδιολόγο Δρ. Χαράλαμπο Αντωνιάδη, μπορεί να προβλέψει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας τουλάχιστον πέντε χρόνια πριν από την εκδήλωση της νόσου.
Το νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης επεξεργάζεται αξονικές τομογραφίες καρδιάς (cardiac CT) και ανιχνεύει αλλαγές στην υφή του λίπους που περιβάλλει την καρδιά, ενδείξεις που είναι «αόρατες» στο ανθρώπινο μάτι. Αξιοποιώντας αυτές τις πληροφορίες, το σύστημα AI υπολογίζει έναν εξατομικευμένο δείκτη κινδύνου για κάθε ασθενή, ο οποίος μπορεί να καθοδηγήσει τους γιατρούς ως προς το επίπεδο και τη συχνότητα της ιατρικής παρακολούθησης που απαιτείται στην πορεία.
Τα σημαντικά αποτελέσματα της μελέτης
Χρησιμοποιώντας το νέο εργαλείο ΑΙ, οι ερευνητές ανέλυσαν αξονικές τομογραφίες καρδιάς από περίπου 71.000 ασθενείς που εμφάνιζαν πόνο στο στήθος ή άλλες καρδιολογικές ενδείξεις.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι το σύστημα AI προέβλεψε την εμφάνιση της νόσου με ακρίβεια 86%. Όπως διαπιστώθηκε, οι ασθενείς από την ομάδα υψηλού κινδύνου είχαν έως και 20 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν καρδιακή ανεπάρκεια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, συγκριτικά με τους ασθενείς χαμηλού κινδύνου, ενώ περίπου ένας στους τέσσερις ασθενείς ανέπτυξε τη νόσο μέσα σε πέντε χρόνια.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, έως σήμερα οι καθιερωμένες απεικονιστικές εξετάσεις δεν παρείχαν έναν αξιόπιστο τρόπο πρόβλεψης της καρδιακής ανεπάρκειας. Η έγκαιρη ανίχνευση περιπτώσεων πριν εξελιχθούν σε καρδιακή ανεπάρκεια θα ήταν ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός, αφού οι γιατροί θα μπορούν να προετοιμαστούν καλύτερα και να διαχειριστούν την πάθηση σε πρώιμο στάδιο ή ακόμα και να την αποτρέψουν.
Δρ Χαράλαμπος Αντωνιάδης: « Η νέα τεχνολογία θα μπορούσε να προβλέψει και άλλες ασθένειες όπως ο διαβήτης και διάφορα είδη καρκίνου»
Ο Ελληνοκύπριος Χαράλαμπος Αντωνιάδης είναι καθηγητής Καρδιαγγειακής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας που ανέπτυξε τη σημαντική αυτή τεχνική.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Δρ Αντωνιάδης μιλά στο Health Next Generation για τη σημασία του καινοτόμου αυτού εργαλείου στην πρόληψη της καρδιακής ανεπάρκειας αλλά και άλλων ασθενειών όπως ο καρκίνος, για τις προκλήσεις της μελέτης αλλά και για τα επόμενα βήματα της ερευνητικής ομάδας της οποίας ηγείται.
– Κύριε Αντωνιάδη, ποια είναι η βασική καινοτομία του νέου εργαλείου τεχνητής νοημοσύνης που δημιουργήσατε σε σχέση με τις υπάρχουσες διαγνωστικές μεθόδους;
Το νέο αυτό μοντέλο είναι το πρώτο που μπορεί να πάρει απλές αξονικές τομογραφίες καρδιάς, από εντελώς υγιή άτομα, χωρίς κανένα ίχνος καρδιακής βλάβης, και να παρουσιάσει μια πολύ ακριβή εκτίμηση του κινδύνου για εκδήλωση καρδιακής ανεπάρκειας τα επόμενα χρόνια. Η καινοτομία του μοντέλου έρχεται από τον τρόπο που κάνει την εκτίμηση κινδύνου, αναλύοντας όχι την καρδιά αλλά το λίπος που βρίσκεται γύρω από την καρδιά: έχουμε βρει ότι το λίπος που περιβάλλει την καρδιά μπορεί να λαμβάνει σήματα από το μυοκάρδιο, και να αλλάζει σε απάντηση προς αυτά τα σήματα.
Αυτές οι αλλαγές γίνονται πολλά χρόνια προτού η καρδιά αναπτύξει καρδιακή ανεπάρκεια, οπότε «διαβάζοντας» αυτή την κρυμμένη πληροφορία, το σύστημα ΤΝ μπορεί να προβλέψει τη νόσο πολύ νωρίς, ώστε να μπορούμε να παρέμβουμε και να την προλάβουμε.
– Το νέο σύστημα AI προβλέπει την εμφάνιση της νόσου με ακρίβεια 86%. Αυτό σημαίνει ότι η τεχνολογία αυτή θα μπορέσει να σώσει χιλιάδες ζωές στο άμεσο μέλλον;
Σωστά, έτσι είναι. Με την πρόβλεψη της νόσου, μπορούμε να εισαγάγουμε τον μελλοντικό ασθενή σε πρόγραμμα παρακολούθησης ώστε να παρέμβουμε έγκαιρα προτού η νόσος είναι μη αναστρέψιμη. Εφόσον τώρα μπορούμε να προβλέψουμε ποιος θα εκδηλώσει καρδιακή ανεπάρκεια, το επόμενο βήμα είναι αν αποδείξουμε με τυχαιοποιημένες μελέτες ποια από τα φάρμακα που έχουμε στα χέρια μας σήμερα, που έχουν σχεδιαστεί για τη θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας, μπορούν να προλάβουν τη νόσο αν χορηγηθούν νωρίς.
– Το νέο αυτό μοντέλο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για άλλες μορφές καρδιοπάθειας ή και για άλλες ασθένειες;
Ναι, η τεχνολογία στηρίζεται στην βιολογική ανακάλυψη ότι το λίπος μπορεί να «νιώθει» την τοπική φλεγμονή στην περιοχή που βρίσκεται και να αλλάζει τη σύσταση και δομή του, οπότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν «θερμόμετρο» της περιοχής που βρίσκεται. Το μοντέλο ΤΝ που έχουμε δημιουργήσει μπορεί να αναλύει αυτή την πληροφορία, και να μας λέει πόση τοπική φλεγμονή υπάρχει στο όργανο το σώματος μας που περιβάλλεται από το λίπος που αναλύουμε.
Αρχικά η προσέγγιση αυτή εφαρμόστηκε στο λίπος που περιβάλλει τα αγγεία της καρδιάς, και μπόρεσε να μετρήσει τη φλεγμονή σε αυτά, προβλέποντας τα εμφράγματα. Η νέα τεχνολογία μετρά τη φλεγμονή μέσα στον καρδιακό μύ και προβλέπει καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά μπορεί να μεταφερθεί η προσέγγιση αυτή και σε άλλα όργανα του σώματος, και να προβλέψει καταστάσεις όπως ο διαβήτης και γιατί όχι και διάφορα είδη καρκίνου.
– Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη διεξαγωγή της έρευνας;
– Η μεγαλύτερη πρόκληση πάντα είναι η συλλογή των δεδομένων. Η έρευνα έχει διαρκέσει πάνω από 7 χρόνια, και περιλάμβανε σύνδεση των συστημάτων μας με μεγάλο αριθμόν νοσοκομείων στο ΗΒ, μεταφορά των αξονικών τομογραφιών στην Οξφόρδη. Μετά έπρεπε να συνδεθούν αυτές οι εικόνες με τα δεδομένα της προοπτικής παρακολούθησης των ασθενών για πάνω από μια δεκαετία ώστε να γίνει η αξιολόγηση. Τέλος, τα ίδια τα μηχανήματα που χρειάζονται για μα τέτοια καινοτομία στοιχίζουν αρκετά εκατομμύρια λίρες, αλλά το πιο κρίσιμο μέρος της διαδικασίας αφορά την ανεύρεση των κατάλληλων ερευνητών που να έχουν τις τεχνικές γνώσεις αλλά και τον ενθουσιασμό που χρειάζεται για να αφιερώσουν πολλά χρόνια στην ανάπτυξης μια τέτοιας τεχνολογίας.
– Είχατε φανταστεί πριν μερικά χρόνια ότι θα έφτανε η μέρα που θα μπορούσαμε να προβλέψουμε την καρδιακή ανεπάρκεια πριν καν εμφανίσει συμπτώματα η νόσος;
– Πριν μερικά χρόνια συνήθιζα να λέω ότι «αν μπορούσα να κάνω βιοψία στο λίπος γύρω από την καρδιά, θα μπορούσα να προβλέψω πολλές νόσους, όπως την καρδιακή ανεπάρκεια». Δεν μπορούσα όμως να φανταστώ ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει μη επεμβατικά, με «ψηφιακές βιοψίες» που έχουν γίνει εφικτές με τη χρήση της ΤΝ.
– Ποια είναι τα επόμενα βήματα για την ερευνητική σας ομάδα;
– Το επόμενο βήμα είναι η μετατροπή της τεχνολογίας αυτής σε Ιατρική Συσκευή (Medical Device), να περάσει από τον έλεγχο των ρυθμιστικών αρχών στην Αγγλία, Αμερική και Ευρώπη, ώστε να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί στην κλινική πράξη μέσα στα επόμενα 2-3 χρόνια.
Το γεγονός ότι η προηγούμενη τεχνολογία που αναπτύξαμε – η οποία μπορεί να προβλέπει το έμφραγμα του μυοκαρδίου – χρησιμοποιείται σήμερα στο Βρετανικό σύστημα υγείας σαν Medical Device με κάνει να είμαι αισιόδοξος ότι η τεχνική διαδικασία μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε αυτό το χρονοδιάγραμμα, ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί σε >300κ άτομα κάθε χρόνο στο ΗΒ.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the American College of Cardiology: https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2026.02.5116
Ποιος είναι ο Δρ. Χαράλαμπος Αντωνιάδης
Ο Χαράλαμπος Αντωνιάδης γεννήθηκε στην Κύπρο, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και με Υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση, ολοκλήρωσε το διδακτορικό του με θέμα τη γενετική του πρόωρου εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Σήμερα είναι τακτικός Καθηγητής Καρδιαγγειακής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και σύμβουλος καρδιολόγος στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Οξφόρδης.
Ο έγκαιρος εντοπισμός των ασθενών που μελλοντικά κινδυνεύουν να εκδηλώσουν καρδιακή ανεπάρκεια δεν είναι το μοναδικό ιατρικό επίτευγμα του Χ. Αντωνιάδη. Το 2018, αξιοποιώντας νέους βιοδείκτες που προέρχονται από αξονική τομογραφία και με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, ο Δρ Αντωνιάδης και η ομάδα του κατόρθωσαν, για πρώτη φορά, να αναπτύξουν μια νέα τεχνική έγκαιρης πρόβλεψης του εμφράγματος, εντοπίζοντας με ακρίβεια ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν με έμφραγμα, ακόμη και αρκετά χρόνια προτού αυτό συμβεί.
