Νέα μελέτη του Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας αναδεικνύει την ανάγκη για ένα ανθρωποκεντρικό και ολιστικό μοντέλο φροντίδας, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στους πολλαπλούς ρόλους των γυναικών
Όταν μια γυναίκα νοσεί με καρκίνο, η νόσος δεν επηρεάζει μόνο την υγεία της. Επηρεάζει ταυτόχρονα την εργασία, την οικογένεια, το εισόδημα, την ψυχική υγεία, τις κοινωνικές σχέσεις και τους πολλούς ρόλους που καλείται να επιτελεί – της εργαζόμενης, της μητέρας, της συντρόφου, της κόρης και, πολύ συχνά, της φροντίστριας των άλλων, ακόμη και όταν η ίδια χρειάζεται φροντίδα.
Αυτή την πολυδιάστατη εμπειρία του καρκίνου στις γυναίκες ανέδειξε η νέα μελέτη με τίτλο «Ο καρκίνος στις γυναίκες στην Ελλάδα: Αξιολογώντας την επίδοση του συστήματος υγείας ως προς τις ανάγκες φροντίδας και τους ρόλους ζωής», η οποία παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας, στο «Αμφιθέατρο Γιάννης Κυριόπουλος», στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.
Η εκδήλωση αποτέλεσε ένα πεδίο ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ εκπροσώπων της πολιτείας, της ακαδημαϊκής και επιστημονικής κοινότητας, των επαγγελματιών υγείας, των διοικήσεων του συστήματος υγείας, των συλλόγων ασθενών, της κοινωνίας των πολιτών και της επιχειρηματικής κοινότητας, αναδεικνύοντας ότι η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του καρκίνου απαιτεί συνεργασία πολύ πέρα από τα όρια του συστήματος υγείας.
Η πρόοδος της ιατρικής επιτρέπει σήμερα σε ολοένα και περισσότερες γυναίκες να ζουν με τον καρκίνο ή να επιζούν της νόσου. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση, δημιουργεί όμως παράλληλα την ανάγκη να διευρυνθεί ο τρόπος με τον οποίο αξιολογείται η αποτελεσματικότητα του συστήματος υγείας. Πέρα από την πρόσβαση στη διάγνωση και τη θεραπεία και πέρα από τους δείκτες επιβίωσης, κρίσιμο ερώτημα αποτελεί κατά πόσο το σύστημα μπορεί να στηρίξει τη γυναίκα σε ολόκληρη την πορεία της νόσου και σε όλες τις διαστάσεις της ζωής της.
Η μελέτη δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στους γυναικολογικούς καρκίνους, αλλά εξετάζει τον καρκίνο ως νόσο και τη γυναίκα ως άτομο με πολλούς κοινωνικούς, οικογενειακούς και επαγγελματικούς ρόλους. Κεντρικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η καθολική υγειονομική κάλυψη δεν ισοδυναμεί κατ’ ανάγκη με ολοκληρωμένη προστασία. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειώσει το Εθνικό Σύστημα Υγείας στην κλινική αντιμετώπιση, στην πρόληψη και στον προσυμπτωματικό έλεγχο, εξακολουθούν να καταγράφονται σημαντικά κενά εκεί όπου η νόσος συναντά την πραγματική ζωή: στην εργασία, στο εισόδημα, στη φροντίδα της οικογένειας, στην ψυχική υγεία και στην κοινωνική ζωή.
Mία από τις πλέον ρεαλιστικές και άμεσα εφαρμόσιμες προτάσεις της μελέτης, που αξίζει να υπογραμμιστεί, είναι οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα να καλύπτουν εθελοντικά, για τις εργαζόμενές τους, αμειβόμενη οικιακή βοήθεια για ορισμένο αριθμό ημερών (5-7) γύρω από ένα ογκολογικό χειρουργείο ή την έναρξη της θεραπείας, ως πράξη εταιρικής ευθύνης.
Η μελέτη εκπονήθηκε από τους Βασιλική Τσιάντου, Ελευθερία Καραμπλή, Παναγιώτα Ναούμ, Ηλία Κυριόπουλο και Κώστα Αθανασάκη, ο οποίος παρουσίασε τη μελέτη.
Ο κ. Αθανασάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας και Visiting Fellow στο LSE Health του London School of Economics and Political Science, κατά την παρουσίαση ανέφερε, πως ο καρκίνος αποτελεί πλέον ένα μακροχρόνιο γεγονός ζωής, ενώ τα συστήματα υγείας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό οργανωμένα γύρω από το μεμονωμένο επεισόδιο θεραπείας. Η επίδοση του συστήματος δεν μπορεί, επομένως, να αξιολογείται μόνο με βάση τα κλινικά αποτελέσματα, αλλά και με βάση την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις ανάγκες που προκύπτουν από την εργασία, την οικογένεια, τις ευθύνες φροντίδας και την οικονομική επιβίωση.
Χαιρετισμό απηύθυνε η Ελπίδα Πάβη, Καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας και Κοσμήτωρ της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, η οποία αναφέρθηκε στην έμφυλη διάσταση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων στην υγεία και στην ανάγκη η επιστημονική γνώση να μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πολιτικές και στοχευμένες παρεμβάσεις.
Ο Γιώργος Καπετανάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου – ΕΛΛ.Ο.Κ., υπογράμμισε ότι η ανθρωποκεντρική φροντίδα δεν μπορεί να περιορίζεται στη θεραπεία και στην κλινική έκβαση. Οφείλει να λαμβάνει υπόψη την ποιότητα ζωής, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη, την επιστροφή στην εργασία και την επανένταξη στην καθημερινότητα, ενώ η εμπειρία των ίδιων των ασθενών πρέπει να καταγράφεται συστηματικά και να αξιοποιείται στον σχεδιασμό των υπηρεσιών και των πολιτικών υγείας.
Ένα σύστημα φροντίδας για ολόκληρη τη ζωή
Μεταξύ των βασικών προτάσεων της μελέτης περιλαμβάνονται η ανάπτυξη ενός μακροχρόνιου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τον Καρκίνο, με ειδικές προβλέψεις για τις ανάγκες των γυναικών όσον αφορά τη συνέχεια της φροντίδας (continuum of care), τη συστηματική αξιοποίηση των δεδομένων υγείας και της εμπειρίας των ασθενών, την ενίσχυση της ογκολογικής νοσηλευτικής και των υπηρεσιών στην κοινότητα, των ψυχοκοινωνικών, κατ’ οίκον και ανακουφιστικών υπηρεσιών, καθώς και τη θεσμοθέτηση του ρόλου του συντονιστή φροντίδας (patient navigator).
Προτείνονται, επίσης, η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, αποκατάστασης και διατήρησης της γονιμότητας, η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, η ανάπτυξη διεπιστημονικών μοντέλων φροντίδας και η αναγνώριση και ουσιαστική υποστήριξη των άτυπων φροντιστών.
Κοινός τόπος των παρεμβάσεων των ομιλητών ήταν πως η αντιμετώπιση του καρκίνου δεν ολοκληρώνεται με την τελευταία θεραπεία. Ένα σύγχρονο και ανθρωποκεντρικό σύστημα οφείλει να βλέπει τη γυναίκα ως «ολόκληρο άνθρωπο», να αναγνωρίζει τις διαφορετικές ανάγκες και τους πολλαπλούς ρόλους της και να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε να μπορεί όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά να διατηρεί μια καλή ποιότητα ζωής, με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και ουσιαστική υποστήριξη.
Γιατί ο καρκίνος στις γυναίκες δεν αποτελεί μόνο ζήτημα υγείας, αλλά και ζήτημα ισότητας, εργασίας, κοινωνικής προστασίας, ποιότητας ζωής και κοινωνικής συνοχής.
