Εξελίσσεται σιωπηλά μέχρι να προκαλέσει κάταγμα. Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο, πότε χρειάζεται μέτρηση οστικής πυκνότητας και ποιες θεραπείες προστατεύουν τα οστά;
Η οστεοπόρωση είναι μια συχνή πάθηση του σκελετού, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη οστική μάζα και εξασθένηση της αρχιτεκτονικής των οστών, αυξάνοντας τον κίνδυνο κατάγματος. Θεωρείται «σιωπηλή νόσος», καθώς συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα μέχρι να συμβεί ένα κάταγμα, ακόμη και μετά από μια απλή πτώση.
Το μέγεθος του προβλήματος είναι σημαντικό. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή μελέτη SCOPE 2021, περίπου 32 εκατομμύρια Ευρωπαίοι άνω των 50 ετών είχαν οστεοπόρωση το 2019. Για την Ελλάδα, εκτιμήθηκαν περίπου 99.000 νέα κατάγματα ευθραυστότητας το ίδιο έτος, με τις προβολές να υπολογίζουν ότι θα μπορούσαν να φτάσουν τις 121.000 ετησίως έως το 2034. Πρόκειται για εκτιμήσεις και όχι για καταγεγραμμένα σημερινά δεδομένα.
Γιατί εμφανίζεται και ποιοι κινδυνεύουν;
Τα οστά ανανεώνονται συνεχώς, καθώς το παλαιό οστό απομακρύνεται και αντικαθίσταται από νέο. Με την ηλικία, η απώλεια μπορεί να υπερβαίνει τον σχηματισμό οστού, μειώνοντας την αντοχή του σκελετού.
Η οστεοπόρωση είναι συχνότερη στις γυναίκες, αλλά αφορά και τους άνδρες. Στις γυναίκες, η μείωση των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση επιταχύνει την οστική απώλεια. Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι επίσης η κληρονομικότητα, το χαμηλό σωματικό βάρος, η ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου, η έλλειψη βιταμίνης D, η καθιστική ζωή, το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Ορισμένα νοσήματα, όπως ο υπερθυρεοειδισμός, ο υπερπαραθυρεοειδισμός, ο σακχαρώδης διαβήτης και η ρευματοειδής αρθρίτιδα, μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο. Το ίδιο ισχύει για τη μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών και ορισμένες ορμονικές θεραπείες για καρκίνους του μαστού και του προστάτη.
Ποια κατάγματα προκαλεί;
Τα συχνότερα οστεοπορωτικά κατάγματα εντοπίζονται στη σπονδυλική στήλη, στο ισχίο και στον καρπό. Τα σπονδυλικά κατάγματα μπορεί να προκαλέσουν πόνο, απώλεια ύψους και κύφωση, αλλά μερικές φορές παραμένουν αδιάγνωστα.
Το κάταγμα ισχίου είναι ιδιαίτερα σοβαρό, καθώς μπορεί να απαιτήσει χειρουργική επέμβαση και αποκατάσταση, οδηγώντας σε απώλεια αυτονομίας. Επιπλέον, ένα προηγούμενο κάταγμα ευθραυστότητας αυξάνει τον κίνδυνο νέου κατάγματος. Γι’ αυτό, κάθε κάταγμα μετά από πτώση από όρθια θέση ή μικρό τραυματισμό πρέπει να οδηγεί σε διερεύνηση της οστικής υγείας.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η μέτρηση οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DXA είναι η καθιερωμένη εξέταση για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης. Είναι σύντομη, ανώδυνη και πραγματοποιείται συνήθως στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και στο ισχίο.
Ο έλεγχος συνιστάται στις γυναίκες από την ηλικία των 65 ετών, ενώ σε νεότερες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες εξετάζεται όταν υπάρχουν παράγοντες αυξημένου κινδύνου. Στους άνδρες, η ανάγκη ελέγχου εξατομικεύεται. Η αξιολόγηση μπορεί να συμπληρωθεί με το εργαλείο FRAX, που υπολογίζει τον κίνδυνο κατάγματος, και με εργαστηριακές εξετάσεις για πιθανά υποκείμενα αίτια.
Η οστεοπενία, δηλαδή η χαμηλότερη από τη φυσιολογική οστική πυκνότητα, δεν απαιτεί πάντοτε φαρμακευτική αγωγή. Όταν όμως συνυπάρχει υψηλός κίνδυνος κατάγματος, μπορεί να χρειάζεται θεραπεία.
Ποιες είναι οι σύγχρονες θεραπείες;
Στόχος είναι η μείωση του κινδύνου κατάγματος και η διατήρηση της αντοχής των οστών. Τα διφωσφονικά και η δενοσουμάμπη περιορίζουν την αποδόμηση του οστού, ενώ οι οστεοαναβολικές θεραπείες ενισχύουν τον σχηματισμό νέου οστού.
Σε άτομα με πολύ υψηλό κίνδυνο μπορεί να επιλεγεί αρχικά οστεοαναβολική αγωγή και στη συνέχεια θεραπεία συντήρησης. Η επιλογή εξαρτάται από το ιστορικό, την οστική πυκνότητα και τα συνοδά νοσήματα. Ειδικά η δενοσουμάμπη δεν πρέπει να διακόπτεται χωρίς ιατρικό σχεδιασμό, λόγω του κινδύνου ταχείας οστικής απώλειας και σπονδυλικών καταγμάτων.
Ποια άσκηση προστατεύει τα οστά;
Η πρόληψη αρχίζει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται σε όλη τη ζωή. Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου, η κάλυψη των αναγκών σε βιταμίνη D και η συστηματική άσκηση αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας.
Ιδιαίτερα ωφέλιμος είναι ο συνδυασμός τριών μορφών δραστηριότητας: ασκήσεων με φόρτιση του σκελετού, μυϊκής ενδυνάμωσης και ισορροπίας. Το γρήγορο περπάτημα, ο χορός και το ανέβασμα σκάλας φορτίζουν τα οστά. Οι ασκήσεις με βάρη ή λάστιχα ενισχύουν τους μυς, ενώ οι ασκήσεις ισορροπίας, όπως το προσαρμοσμένο Tai Chi, συμβάλλουν στην πρόληψη των πτώσεων.
Ένας πρακτικός στόχος είναι η ενδυνάμωση δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, σε συνδυασμό με τακτικό περπάτημα. Το κολύμπι και η ποδηλασία ωφελούν τη γενική φυσική κατάσταση, αλλά δεν φορτίζουν τον σκελετό στον ίδιο βαθμό. Σε άτομα με οστεοπόρωση ή προηγούμενα κατάγματα, το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζεται από ειδικό.
Η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και η αντιμετώπιση παραγόντων που ευνοούν τις πτώσεις συμπληρώνουν την πρόληψη. Η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία μπορούν να μειώσουν τις επιπλοκές και να διατηρήσουν την αυτονομία και την ποιότητα ζωής.
