Αποκλειστική συνέντευξη με τον Δρ Freddy Sitas, συν-συγγραφέα της μελέτης από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, στην Αυστραλία.
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Ανησυχητικά είναι τα ευρήματα πρόσφατης επιστημονικής ανασκόπησης, η οποία διαπιστώνει ότι το άτμισμα είναι πιθανό να προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα και της στοματικής κοιλότητας.
Η χρήση συσκευών ατμίσματος – σε αντίθεση με τα συμβατικά τσιγάρα – δεν καίνε καπνό αλλά θερμαίνουν ένα υγρό διάλυμα που περιέχει συνήθως νικοτίνη, γλυκερίνη και αρωματικές ουσίες. Επειδή περιέχουν λιγότερες χημικές ενώσεις και τοξικές ουσίες σε σύγκριση με τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, έχει διαμορφωθεί η αντίληψη ότι αποτελούν μια λιγότερο επιβλαβή επιλογή για την υγεία σε σχέση με το κάπνισμα αλλά και ένα αποτελεσματικό «βοήθημα» για τη διακοπή του καπνίσματος.
Ωστόσο, η ταχεία εξάπλωσή του ατμίσματος, ιδιαίτερα στους νέους, έχει προκαλέσει έντονο επιστημονικό προβληματισμό σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στην υγεία και τις πιθανές καρκινογόνες επιδράσεις του.
Τα ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης
Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας, στο Σίδνεϊ, μέσα από μια μεγάλη ανασκόπηση, θέλησε να διερευνήσει εάν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα νικοτίνης μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο στους χρήστες.
Οι ερευνητές συνέλεξαν και αξιολόγησαν δεδομένα από περισσότερες από 100 διεθνείς μελέτες που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 2017 και 2025. Η ανάλυση, που βασίστηκε σε στοιχεία από επιδημιολογικές μελέτες, πειράματα σε ζώα και εργαστηριακές αναλύσεις, πραγματοποιήθηκε από κορυφαίους ερευνητές αυστραλιανών νοσοκομείων και πανεπιστημίων.
Τα ευρήματα της ανασκόπησης αποκάλυψαν ότι, η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων με βάση τη νικοτίνη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα και της στοματικής κοιλότητας.
Όπως διαπιστώθηκε, το άτμισμα προκαλεί προκαρκινικές αλλαγές στα κύτταρα, παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στους παραδοσιακούς καπνιστές στα πρώιμα στάδια καρκίνου. Τα ευρήματα έδειξαν επίσης ότι, ο συνδυασμός καπνίσματος και ατμίσματος αυξάνει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου.
Η ανασκόπηση περιελάμβανε επίσης αναφορές περιστατικών από οδοντίατρους που είχαν εντοπίσει καρκίνο του στόματος σε ασθενείς τους που άτμιζαν αλλά που δεν είχαν ποτέ καπνίσει παραδοσιακά τσιγάρα.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι πιθανές καρκινογόνες επιδράσεις του ατμίσματος οφείλονται σε μια σειρά από χημικούς και βιολογικούς μηχανισμούς. Όπως διαπιστώθηκε από την ανάλυση των δεδομένων, στα αερολύματα των ηλεκτρονικών τσιγάρων ανιχνεύτηκαν πτητικές οργανικές ενώσεις, βαρέα μέταλλα και άλλες ουσίες με γνωστή ή πιθανή καρκινογόνο δράση.
Εργαστηριακές μελέτες σε ανθρώπους έδειξαν ότι η έκθεση σε αυτά τα συστατικά μπορεί να προκαλέσει οξειδωτικό στρες, φλεγμονή και βλάβες στο DNA που σχετίζονται με πρώιμες καρκινικές διεργασίες, ιδιαίτερα στον στοματικό και αναπνευστικό ιστό.
Τα ευρήματα αυτά, τονίζουν οι ερευνητές, αν και εγείρουν σοβαρές ανησυχίες, δεν μπορούν να δώσουν ακόμη με ακρίβεια μια σαφή επιδημιολογική εικόνα για τη σχέση των ηλεκτρονικών τσιγάρων με τον καρκίνο. Καθώς η ευρεία διάδοση των προϊόντων ατμίσματος ξεκίνησε μόλις στις αρχές του 21ου αιώνα, οι μακροχρόνιες μελέτες γύρω από το ζήτημα αυτό παραμένουν περιορισμένες και δεν επαρκούν ακόμη για οριστικά συμπεράσματα.
Οι ειδικοί συνιστούν προσοχή, ιδιαίτερα στους νεαρούς χρήστες, και υπογραμμίζουν την ανάγκη για περαιτέρω μακροχρόνιες μελέτες ώστε να αποσαφηνιστεί πλήρως ο κίνδυνος του ατμίσματος για τη δημόσια υγεία.
Δρ Freddy Sitas: « Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι καθόλου ακίνδυνα!»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation ο ελληνοκυπριακής καταγωγής Δρ Freddy Sitas, συν-συγγραφέας της μελέτης από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, στην Αυστραλία.
-Τι σας ώθησε να διερευνήσετε το άτμισμα ως άμεση αιτία καρκίνου;
Η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων βρέθηκε να σχετίζεται με αρκετές άλλες ασθένειες, όπως λοιμώδη νοσήματα του αναπνευστικού, χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις και καρδιοπάθειες — όλες καταστάσεις με παρόμοια εξέλιξη με το κάπνισμα καπνού. Επιπλέον, ορισμένα από τα συστατικά τους είναι γνωστά καρκινογόνα. Η συνολική αποτίμηση των δεδομένων σχετικά με τον καρκίνο ήταν το προφανές επόμενο βήμα της έρευνάς μας.
-Με ποιους τρόπους επηρεάζει το άτμισμα, σε βιολογικό επίπεδο, τα κύτταρα των πνευμόνων και της στοματικής κοιλότητας;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα κύτταρα και οι ιστοί της στοματικής κοιλότητας, του στόματος και των πνευμόνων αλλοιώνονται από την εισπνοή των ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Υπήρξαν ανασκοπήσεις που έδειξαν μεγαλύτερη βλάβη στο DNA των κυττάρων της στοματικής κοιλότητας σε όσους χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα σε σύγκριση με όσους δεν τα χρησιμοποιούν. Αυτά τα δεδομένα τα συμπεριλάβαμε στη συνολική μας αξιολόγηση.
-Ποιο μήνυμα θα μεταφέρατε στους νέους που θεωρούν το άτμισμα ακίνδυνο;
Όπως διαπιστώθηκε κι από την μελέτη μας, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι ακίνδυνα· στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα εθιστικά και πιθανότατα προκαλούν καρκίνο. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι χρόνιοι καπνιστές καπνού που τα χρησιμοποιούν για να διακόψουν το κάπνισμα, καταλήγουν να χρησιμοποιούν και τα δύο, χωρίς να μπορούν να κόψουν κανένα.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη τον ακριβή κίνδυνο των ηλεκτρονικών τσιγάρων σε σχέση με τον καρκίνο. Αυτό απαιτεί μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες με εκατομμύρια ανθρώπους που θα παρακολουθούνται για πολλές δεκαετίες.
Ωστόσο, σε μια πρώιμη μεγάλη μελέτη από τις ΗΠΑ για τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, διαπιστώθηκε ότι οι καπνιστές είχαν 13 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο του πνεύμονα. Όμως, ο κίνδυνος αυτός αυξανόταν κατά 38 φορές σε όσους κάπνιζαν και ταυτόχρονα χρησιμοποιούσαν και ηλεκτρονικά τσιγάρα. Στη μελέτη αυτή, σχεδόν όλοι οι χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων συνέχιζαν να καπνίζουν, γεγονός που δείχνει πόσο αναποτελεσματικά είναι ως μέσο διακοπής.
Σε αυτή την περίπτωση, η συσκευή που υποτίθεται ότι βοηθά στη διακοπή του καπνίσματος αύξησε τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα σχεδόν κατά τρεις φορές.
-Πιστεύετε ότι οι κίνδυνοι για την υγεία που σχετίζονται με το άτμισμα έχουν υποτιμηθεί μέχρι σήμερα;
Ναι, σαφέστατα. Η ίδια η λέξη «vaping» παραπέμπει σε «υδρατμό», δηλαδή σε απλό ατμό νερού, και αυτό έχει συμβάλει στη διαδεδομένη αντίληψη ότι δεν μπορεί να είναι τόσο βλαβερό. Στην πραγματικότητα, τα «ατμίσματα» των ηλεκτρονικών τσιγάρων περιέχουν σωματίδια παρόμοιου μεγέθους με τον καπνό του τσιγάρου, τα οποία φτάνουν στις κυψελίδες των πνευμόνων με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
Με το κάπνισμα καπνού χρειάστηκε πάνω από ένας αιώνας (μέχρι το 1964) για να αποδειχθεί ότι προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα, και άλλα 50 χρόνια για να κατανοηθεί πλήρως η έκταση του κινδύνου.
Οι άνθρωποι συνέκριναν τη χημική σύσταση των ηλεκτρονικών τσιγάρων με εκείνη των συμβατικών και, επειδή βρήκαν λιγότερες ουσίες, τα χαρακτήρισαν «ασφαλέστερα». Αυτό είναι επιστημονικά λανθασμένο, γιατί δεν λαμβάνει υπόψη τον τρόπο χρήσης, την ηλικία έναρξης και το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να εμφανιστούν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις όπως ο καρκίνος. Και ακόμη κι αν αποδειχθούν πιο «ασφαλή», είναι πιθανό να προκαλούν καρκίνο (και άλλες σοβαρές ασθένειες).
Η σύγκριση με το κάπνισμα, που ήδη σκοτώνει δύο στους τρεις μακροχρόνιους χρήστες, είναι επίσης αφελής. Είναι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα «ασφαλέστερα» αν τελικά σκοτώνουν έναν στους τρεις; Έναν στους έξι; Έναν στους δέκα; Στ΄αλήθεια, σκεφτείτε το: βγάζουμε τη ζώνη ασφαλείας όταν οδηγούμε κάτω από 60 χλμ/ώρα;».
Ποιος είναι ο Δρ Freddy Sitas
Ο ελληνοκυπριακής καταγωγής Freddy Sitas είναι Επίκουρος Καθηγητής και Διευθυντής Λειτουργιών στο Διεθνές Κέντρο για Μελλοντικά Συστήματα Υγείας, στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, στην Αυστραλία καθώς και Επίτιμος Αναπληρωτής Καθηγητής στο Κέντρο Πολιτικής Υγείας Menzies, στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ. Είναι επίσης Αρχισυντάκτης του διακεκριμένου επιστημονικού περιοδικού Cancer Epidemiology.
Ο Δρ Freddy Sitas έχει συμβάλει σημαντικά στον σχεδιασμό και την εφαρμογή μελετών πληθυσμού και κλινικής υποδομής σχετικών με την πολιτική για την πρόληψη χρόνιων παθήσεων. Έχει επίσης εργαστεί εκτενώς με στατιστικά στοιχεία για τον καρκίνο, τη θνησιμότητα και άλλα μεγάλα σύνολα δεδομένων που σχετίζονται με την υγεία.
Τα τρέχοντα ενδιαφέροντά του περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο ο τομέας της πρωτοβάθμιας περίθαλψης μπορεί να εμπλακεί περισσότερο στην πρόληψη των χρόνιων παθήσεων, ποσοτικοποιώντας τα οφέλη της διακοπής του καπνίσματος μετά τη νοσηλεία και ποσοτικοποιώντας τις επιπτώσεις του καπνίσματος στις λοιμώδεις αναπνευστικές ασθένειες, καθώς και προσδιορίζοντας τους κινδύνους σε σχέση με τη χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Carcinogenesis: https://academic.oup.com/carcin/article-abstract/47/1/bgag015/8555982?redirectedFrom=fulltext
