Του Γιώργου Καλούμενου
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (10 Σεπτεμβρίου), με το μήνυμα «Αλλάζοντας την αφήγηση για την αυτοκτονία», μας καλεί να μιλήσουμε ανοιχτά για ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και να επαναπροσδιορίσουμε την ίδια την έννοια της πρόληψης.
Περισσότεροι από 720.000 άνθρωποι παγκοσμίως χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους από αυτοκτονία. Στην Ελλάδα, το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ κατέγραψε 2.946 θανάτους την περίοδο 2020–2025, εκ των οποίων 579 το 2025.
«Η εικόνα που καταγράφουμε στην Ελλάδα παραμένει σοβαρή, παρότι η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ εκείνων με τα χαμηλότερα καταγεγραμμένα ποσοστά αυτοκτονιών στην Ευρώπη», υπογράμμισε ο κ. Κατσαδώρος. Σημείωσε, όμως, ότι οι αριθμοί δεν πρέπει να οδηγούν σε εφησυχασμό: «Η ίδια η ευρωπαϊκή εικόνα δείχνει ότι η αυτοκτονικότητα παραμένει σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας, με μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ χωρών. Ο ΠΟΥ αναφέρει περισσότερους από 120.000 θανάτους από αυτοκτονία ετησίως στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια, ενώ για την Ελλάδα οι διαθέσιμοι δείκτες παραμένουν συγκριτικά χαμηλοί».
Οι επιπτώσεις στην ασφαλιστική αγορά
Οι επιπτώσεις των αυτοκτονιών στην ασφαλιστική αγορά εστιάζονται κυρίως στη διαχείριση του ασφαλιστικού κινδύνου (underwriting), στις ρήτρες εξαιρέσεων των συμβολαίων ζωής και στις αποζημιώσεις που καταβάλλονται στους δικαιούχους. Παρόλο που η αυτοκτονία αποτελεί ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας, η ασφαλιστική αγορά προσεγγίζει το φαινόμενο μέσω αυστηρών νομικών και οικονομικών δικλείδων ασφαλείας:
1. Η Ρήτρα Εξαίρεσης Αυτοκτονίας (Suicide Clause)
Για την αποφυγή του “ηθικού κινδύνου” (moral hazard) — δηλαδή της περίπτωσης όπου κάποιος συνάπτει ασφάλεια ζωής με προσχεδιασμένο σκοπό να αυτοκτονήσει ώστε να εισπράξουν οι οικείοι του την αποζημίωση— οι ασφαλιστικές εταιρείες εφαρμόζουν μια χρονική εξαίρεση.
Χρονικό όριο: Στα περισσότερα ελληνικά και διεθνή συμβόλαια ζωής, η αυτοκτονία εξαιρείται από τις καλύψεις για τους πρώτους 12 έως 24 μήνες (συνήθως 2 έτη) από την έναρξη ισχύος του συμβολαίου.
Μετά την πάροδο της διετίας: Εάν η αυτοχειρία συμβεί αφού περάσει αυτό το διάστημα, η ασφαλιστική εταιρεία υποχρεούται να καταβάλει κανονικά το κεφάλαιο στους δικαιούχους.
Πριν την πάροδο της διετίας: Εάν το συμβάν λάβει χώρα εντός της περιόδου εξαίρεσης, το συμβόλαιο ακυρώνεται. Ωστόσο, οι εταιρείες συνήθως επιστρέφουν στους δικαιούχους τα καταβληθέντα ασφάλιστρα (ή την εξαγοράσιμη αξία του συμβολαίου), αφαιρώντας τα διαχειριστικά έξοδα.
2. Αντίκτυπος στο Risk Underwriting & το Ιατρικό Ιστορικό
Η αύξηση των ψυχικών παθήσεων επηρεάζει άμεσα την αξιολόγηση κινδύνου κατά την αίτηση για ένα συμβόλαιο.
Ιστορικό Ψυχικής Υγείας: Κατά τη συμπλήρωση του ιατρικού ερωτηματολογίου, ο υποψήφιος υποχρεούται να δηλώσει εάν πάσχει από κατάθλιψη, βαριές ψυχικές διαταραχές ή αν έχει κάνει απόπειρες αυτοκτονίας στο παρελθόν.
Επιβάρυνση Ασφαλίστρου ή Απόρριψη: Ανάλογα με τη σοβαρότητα της κατάστασης, η εταιρεία μπορεί να επιβάλει επασφάλιστρο (αυξημένο κόστος), να εξαιρέσει συγκεκριμένες αιτίες θανάτου ή να απορρίψει πλήρως την αίτηση ασφάλισης.
3. Ομαδικές Ασφαλίσεις & Δάνεια
Ασφαλίσεις Δανειοληπτών (Mortgage Life Insurance): Όταν ένα συμβόλαιο ζωής συνδέεται με στεγαστικό δάνειο, η τράπεζα είναι ο κύριος δικαιούχος. Εάν συμβεί αυτοκτονία μετά την περίοδο εξαίρεσης, η ασφαλιστική αποπληρώνει το δάνειο. Αν συμβεί εντός της πρώτης διετίας, η κάλυψη δεν ισχύει και το χρέος μεταφέρεται στους κληρονόμους.
Ομαδικά Συμβόλαια (Group Life Insurance): Στα εταιρικά ομαδικά συμβόλαια που προσφέρουν οι εργοδότες, οι όροι είναι συχνά πιο ελαστικοί. Η ρήτρα εξαίρεσης της αυτοκτονίας μπορεί να είναι μικρότερη ή να μην υφίσταται, καθώς ο κίνδυνος διαχέεται σε μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων που δεν ασφαλίστηκαν ατομικά.
