Τα καλοκαιρινά σπορ στην άμμο, όπως το beach volley και οι ρακέτες, παρουσιάζουν κατακόρυφη αύξηση δημοτικότητας. Ωστόσο, η έντονη καταπόνηση του ώμου σε συνθήκες αστάθειας (άμμος) προκαλεί συχνά τραυματισμούς υπέρχρησης. Σύμφωνα με κλινικές μελέτες, οι τραυματισμοί του ώμου αντιπροσωπεύουν το 22% έως 33% όλων των συνδρόμων υπέρχρησης στους αθλητές του βόλεϊ. Το πιο συχνό πρόβλημα είναι η τενοντίτιδα του στροφικού πετάλου και το σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης.
«Το καλοκαίρι, το beach volley και οι ῥακέτες αποτελούν εξαιρετική αερόβια άσκηση που δυναμώνει τα πόδια, τον κορμό και τα χέρια, ενώ παράλληλα βελτιώνουν την ταχύτητα, την ισορροπία και την αντοχή. Ο ώμος, όμως, δέχεται τεράστια καταπόνηση και γι’ αυτό απαιτείται προσοχή προκειμένου να αποφευχθούν επώδυνοι τραυματισμοί», προειδοποιεί ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός δρ Παναγιώτης Πάντος, Διευθυντής της Ορθοπαιδικής Κλινικής Άνω Άκρου στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και υπεύθυνος των τμημάτων Άνω Άκρου και Αθλητικών Κακώσεων της Osteon Orthopedic & Spine Clinic.
Η συγκεκριμένη άρθρωση είναι ανατομικά σχεδιασμένη σαν μια σφαίρα που ισορροπεί πάνω σε μια μικρή, αβαθή υποδοχή. Αυτή η κατασκευή προσφέρει μεν μεγάλο εύρος κίνησης, αλλά καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη σε τραυματισμούς.
«Κατά την επαναλαμβανόμενη ανύψωση του χεριού πάνω από το κεφάλι για το καρφί ή την απόκρουση, ο τένοντας του υπερακανθίου υφίσταται συνεχή συμπίεση και τριβή κάτω από το οστικό τόξο του ώμου. Αυτός ο μηχανικός ερεθισμός οδηγεί σταδιακά σε φλεγμονή, οίδημα και έντονο πόνο. Το φαινόμενο επιτείνεται λόγω της αστάθειας του αμμώδους εδάφους. Καθώς αυτό υποχωρεί, η παραγωγή δύναμης από τα κάτω άκρα μειώνεται, με αποτέλεσμα ο ώμος να αναγκάζεται να υπερλειτουργήσει για να αναπληρώσει την απαιτούμενη ισχύ του χτυπήματος», προσθέτει.
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι μύες, τα κόκκαλα και οι αρθρώσεις συνεργάζονται για να παράγουν κίνηση και να διαχειριστούν τις δυνάμεις που ασκούνται στο σώμα (βιομηχανική της κίνησης) μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τους αθλητές. Όπως εξηγεί περαιτέρω ο δρ Πάντος, η εμφάνιση του συνδρόμου πρόσκρουσης του ώμου από αθλητικές δραστηριότητες στην άμμο προκαλείται από τον συνδυασμό των ακραίων δυνάμεων κατά την πίσω τροχιά του χεριού, της έλλειψης σταθερής βάσης στήριξης και των σοβαρών μυϊκών ανισορροπιών που αναπτύσσονται μεταξύ των μυών του στροφικού πετάλου του ώμου.
Με τον όρο «πίσω τροχιά του χεριού» εννοείται η κίνηση όπου ο αθλητής φέρνει το χέρι πίσω και ψηλά, προετοιμάζοντας το χτύπημα (καρφί ή σερβίς), δηλαδή την «τελική όπλιση». Κατά τη διάρκεια αυτής της κίνησης, ο ώμος αναγκάζεται να έρθει σε μια θέση που ονομάζεται ABER (Abduction and External Rotation), δηλαδή σε ακραία απαγωγή και έξω στροφή. Το χέρι ανοίγει προς τα έξω και στρίβει προς τα πίσω, φτάνοντας στα οριακά ανατομικά του όρια, ώστε να αποθηκεύσει ελαστική ενέργεια για το χτύπημα.
Είναι η πιο επικίνδυνη φάση για τον ώμο, καθώς σε αυτό ακριβώς το σημείο ο τένοντας του υπερακανθίου συμπιέζεται έντονα ανάμεσα στα οστά της άρθρωσης, προκαλώντας το λεγόμενο σύνδρομο υπακρωμιακής πρόσκρουσης.
Επίσης, η έλλειψη σταθερής βάσης στήριξης και οι μυϊκές ανισορροπίες αποτελούν τους δύο βασικούς παράγοντες που μετατρέπουν την πίσω τροχιά του χεριού σε τραυματισμό.
Ενώ στα γήπεδα με σκληρό δάπεδο, η δύναμη ενός χτυπήματος ξεκινά από το έδαφος, περνά από τα πόδια και τον κορμό και καταλήγει στο χέρι, στην άμμο, η αστάθεια που προκαλείται από την υποχώρηση του εδάφους εμποδίζει τη σωστή μεταφορά ενέργειας στο χέρι. Κατά συνέπεια, ο αθλητής εκτελεί το χτύπημα σχεδόν αποκλειστικά στον αέρα. Το αποτέλεσμα είναι ο ώμος να αναγκάζεται να παράξει μόνος του το 100% της ισχύος. Αυτή η υπερπροσπάθεια φορτώνει με υπερβολικά φορτία τους τένοντες.
Τέλος, η επαναλαμβανόμενη κίνηση της εμβολής και απόκρουσης δημιουργεί μια επικίνδυνη ανισορροπία των τεσσάρων μυών του στροφικού πετάλου που κρατούν σταθερή την κεφαλή του βραχιονίου μέσα στην ωμογλύνη. Συγκεκριμένα οι μύες που τραβούν το χέρι μπροστά κατά το χτύπημα δυναμώνουν υπερβολικά και σφίγγουν, ενώ οι μύες της πλάτης (όπως ο υπακάνθιος) που φρενάρουν το χέρι μετά το χτύπημα ατονούν.
Αυτή η ανισορροπία τραβάει την κεφαλή ελαφρώς πιο μπροστά και πάνω από την κανονική της θέση. Έτσι, μειώνεται ο διαθέσιμος χώρος κάτω από το οστό του ώμου, με αποτέλεσμα ο τένοντας να «μαγκώνει» και να τραυματίζεται σε κάθε κίνηση.
Προθέρμανση για τους μυς του στροφικού πετάλου του ώμου
Η εφαρμογή ενός εξειδικευμένου πρωτοκόλλου δυναμικής προθέρμανσης αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας ενάντια στους τραυματισμούς υπέρχρησης. Στόχος των στοχευμένων ασκήσεων είναι η άμεση νευρομυϊκή ενεργοποίηση του στροφικού πετάλου και των σταθεροποιητών της ωμοπλάτης, ώστε να προετοιμαστεί η άρθρωση για τα εκρηκτικά overhead φορτία στην άμμο. Μέσα από τρεις βασικές κινήσεις, αποκαθίσταται προσωρινά η μυϊκή ισορροπία, διευρύνεται ο υπακρωμιακός χώρος και εξασφαλίζεται η ομαλή τροχιά της ωμοπλάτης κατά τη διάρκεια των χτυπημάτων. Ο δρ Πάντος συστήνει:
- Έξω στροφές με λάστιχο αντίστασης. Με τον αγκώνα λυγισμένο στις 90 μοίρες κολλημένο στα πλευρά, εκτελέστε ελεγχόμενες έξω στροφές. Αυτό ενεργοποιεί άμεσα τον υπακάνθιο και τον ελάσσονα στρογγύλο μυ.
- Κάμψεις ωμοπλάτης. Σε όρθια θέση με τα χέρια στον τοίχο, εκτελέστε κινήσεις απαγωγής και προσαγωγής της ωμοπλάτης χωρίς να λυγίζετε τους αγκώνες. Ενεργοποιεί τον πρόσθιο οδοντωτό για σωστή τροχιά της ωμοπλάτης.
- Διατάσεις σε σχήμα Υ: Σκύβοντας ελαφρώς μπροστά, σηκώστε τα χέρια σε σχήμα “Υ”, πιέζοντας τις ωμοπλάτες προς τα κάτω και μέσα. Δυναμώνει τον κάτω τραπεζοειδή, μειώνοντας την πίεση στο υπακρωμιακό διάστημα.
«Για την αποτελεσματική προστασία του ώμου από την τενοντίτιδα και το σύνδρομο πρόσκρουσης του στροφικού πετάλου του ώμου από αθλήματα όπως το beach volley και οι ρακέτες στην άμμο απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση που ξεπερνά τα όρια της απλής τοπικής ενδυνάμωσης.
Η τροποποίηση της τεχνικής, η αυστηρή διαχείριση του όγκου των χτυπημάτων και η αποφυγή της απότομης καταπόνησης μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο προλαμβάνουν τη δημιουργία μικρορήξεων στους τένοντες.
Σε περίπτωση εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων πόνου, η άμεση ιατρική αξιολόγηση, η τροποποίηση των δραστηριοτήτων και η εφαρμογή στοχευμένης αποκατάστασης κρίνονται απαραίτητες για την αποτροπή των χρόνιων εκφυλίσεων του στροφικού πετάλου του ώμου», καταλήγει ο δρ Πάντος.
