Αποκλειστική συνέντευξη με το Δρ Junhao Wen, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής Ακτινολογίας στο Πανεπιστήμιο Columbia
Της Γιάννας Τριανταφύλλη
Μια νέα μεγάλη μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου Columbia διαπιστώνει ότι τόσο ο ανεπαρκής όσο και ο υπερβολικός ύπνος συνδέονται με επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση πολλών οργάνων του ανθρώπινου σώματος.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, τα άτομα που κοιμούνταν συστηματικά λιγότερο από έξι ή περισσότερο από οκτώ ώρες εμφανίζουν ταχύτερη βιολογική γήρανση και στο σώμα και στον εγκέφαλο.
Τα «βιολογικά ρολόγια» των οργάνων
Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές χρησιμοποιούν ολοένα και συχνότερα τα «βιολογικά ρολόγια» γήρανσης με στόχο μια πιο αξιόπιστη εκτίμηση της πραγματικής βιολογικής ηλικίας ενός ατόμου. Πρόκειται για αλγορίθμους μηχανικής μάθησης που αναλύουν βιοϊατρικά δεδομένα, όπως πρωτεΐνες αίματος, απεικονιστικά ευρήματα και μεταβολικούς δείκτες, ώστε να υπολογίσουν εάν ένα όργανο εμφανίζει μεγαλύτερη ή μικρότερη βιολογική ηλικία από τη χρονολογική.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Δρ Junhao Wen, ανέπτυξαν εξειδικευμένα βιολογικά ρολόγια για 17 οργανικά συστήματα, χρησιμοποιώντας δεδομένα από περίπου 500.000 συμμετέχοντες της βάσης δεδομένων UK Biobank. Με τον τρόπο αυτό κατέστη δυνατό να αξιολογηθεί πώς η διάρκεια του ύπνου επηρεάζει διαφορετικά κάθε όργανο του ανθρώπινου σώματος.
Η καμπύλη «U» του ύπνου
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ένα χαρακτηριστικό μοτίβο της «καμπύλης U του ύπνου». Τα χαμηλότερα επίπεδα βιολογικής γήρανσης παρατηρήθηκαν σε άτομα που κοιμούνταν περίπου 6,4 έως 7,8 ώρες ημερησίως. Αντίθετα, τόσο ο ύπνος διάρκειας μικρότερης των 6 ωρών όσο και εκείνος που ξεπερνούσε τις 8 ώρες συνδέθηκαν με αυξημένη βιολογική φθορά.
Η «καμπύλη U του ύπνου» είναι ένα διάγραμμα που χρησιμοποιείται στη μελέτη της ιατρικής του ύπνου, το οποίο περιγράφει τη σχέση μεταξύ της διάρκειας του ύπνου και διαφόρων δεικτών υγείας, όπως η μακροζωία, η καρδιαγγειακή υγεία και η γνωστική λειτουργία.
Σύνδεση με ψυχικά και σωματικά νοσήματα
Η μικρή διάρκεια ύπνου συσχετίστηκε με αυξημένη συχνότητα καταθλιπτικών επεισοδίων, αγχωδών διαταραχών, παχυσαρκίας, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης και καρδιακών αρρυθμιών. Παράλληλα, τόσο ο λίγος όσο και ο υπερβολικός ύπνος σχετίστηκαν με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα και γαστρεντερικές διαταραχές, όπως γαστρίτιδα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η σχέση ύπνου και κατάθλιψης στην τρίτη ηλικία. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι η μικρή διάρκεια ύπνου φαίνεται να επιδρά άμεσα στον κίνδυνο κατάθλιψης, ενώ ο υπερβολικός ύπνος πιθανόν να δρα μέσω μηχανισμών που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου και του λιπώδους ιστού.
Ο ύπνος ως εργαλείο πρόληψης
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση. Ωστόσο, υποδηλώνουν ότι η ανεπαρκής ή υπερβολική διάρκεια ύπνου μπορεί να αποτελεί δείκτη μιας συνολικά επιβαρυμένης υγείας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα αναμφίβολα ενισχύουν την άποψη ότι ο ύπνος αποτελεί βασικό πυλώνα της προληπτικής ιατρικής. Η σωστή διάρκεια και ποιότητα ύπνου ενδέχεται στο μέλλον να ενσωματωθούν σε εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης χρόνιων νοσημάτων, μαζί με άλλους παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η διατροφή, η άσκηση και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
Δρ Junhao Wen: «Ο ύπνος θα μπορούσε να αποτελέσει θεραπευτικό εργαλείο πρόληψης πολλών χρόνιων νοσημάτων»
Για τα ευρήματα της σημαντικής αυτής μελέτης μιλά στο Health Next Generation ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Junhao Wen, καθηγητής Ακτινολογίας στο Πανεπιστήμιο Columbia.
-Τι σας οδήγησε να διερευνήσετε τη σχέση μεταξύ διάρκειας ύπνου και βιολογικής γήρανσης σε επίπεδο οργάνων;
Αρχικά, από επιστημονικό ενδιαφέρον: η ερευνητική μας ομάδα βρίσκεται στην αιχμή της μελέτης των «βιολογικών ρολογιών» γήρανσης, με βασική υπόθεση ότι τα ρολόγια αυτά γερνούν με διαφορετικούς ρυθμούς στα επιμέρους όργανα.
Κατά δεύτερο λόγο, υπάρχει έντονο προσωπικό κίνητρο: ως άτομο με ελαφρύ και συχνά διακεκομμένο ύπνο, ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα να κατανοήσω πώς τα δικά μου πρότυπα ύπνου σχετίζονται με τους δείκτες βιολογικής γήρανσης.
-Τι είναι τα «βιολογικά ρολόγια» και σε τι χρησιμεύουν;
Πρόκειται για μοντέλα μηχανικής μάθησης που προβλέπουν τη χρονολογική ηλικία ενός ατόμου χρησιμοποιώντας διάφορα είδη βιοϊατρικών δεδομένων. Η διαφορά μεταξύ της προβλεπόμενης από το μοντέλο ηλικίας και της πραγματικής χρονολογικής ηλικίας ορίζει τον δείκτη του «βιολογικού ρολογιού».
Θετική τιμή σημαίνει ότι ένα όργανο εμφανίζει χαρακτηριστικά μεγαλύτερης βιολογικής ηλικίας από την πραγματική ηλικία του ατόμου, ενώ αρνητική τιμή υποδηλώνει νεότερο βιολογικό προφίλ γήρανσης.
-Ποιο ήταν το πιο απρόσμενο εύρημα της μελέτης σας σχετικά με τη σχέση ύπνου και βιολογικής γήρανσης;
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η σχέση μεταξύ μεγάλης διάρκειας ύπνου και κατάθλιψης στην τρίτη ηλικία φαίνεται να διαμεσολαβείται από τους δείκτες γήρανσης του εγκεφάλου και του λιπώδους ιστού, ενώ η μικρή διάρκεια ύπνου φαίνεται να ασκεί πιο άμεση επίδραση.
-Ποιες διαφορές παρατηρήσατε μεταξύ των οργάνων (π.χ. εγκέφαλος, καρδιά, ήπαρ) ως προς την ευαισθησία τους στη διάρκεια του ύπνου;
Διαπιστώσαμε ότι το «ιδανικό εύρος» διάρκειας ύπνου διαφέρει μεταξύ των οργανικών συστημάτων, γεγονός που ενισχύει την υπόθεσή μας ότι τα διαφορετικά όργανα γερνούν με διαφορετικούς ρυθμούς.
-Ποια όργανα επηρεάζονται περισσότερο από την κακή ποιότητα ή τη μικρή διάρκεια ύπνου;
Οι αναλύσεις μας δεν επιτρέπουν να απαντήσουμε άμεσα σε αυτό το ερώτημα. Ο όρος «επηρεάζονται» υποδηλώνει ισχυρή αιτιώδη σχέση, δηλαδή ότι ο ύπνος προκαλεί άμεσα γήρανση των οργάνων — κάτι που δεν τεκμηριώνεται από τα παρόντα δεδομένα και αποτελέσματα.
-Η μελέτη έδειξε ισχυρή σύνδεση μεταξύ ύπνου και ψυχικής υγείας. Πώς εξηγείτε αυτή τη σχέση;
Οι διαταραχές ύπνου έχουν αναγνωριστεί εδώ και χρόνια στη βιβλιογραφία ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για προβλήματα ψυχικής υγείας.
-Γιατί ο υπερβολικός ύπνος συνδέεται με επιταχυνόμενη γήρανση και ασθένειες, αντί να λειτουργεί προστατευτικά;
Η μεγάλη διάρκεια ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι «προστατευτική». Ενδέχεται να αντανακλά υποκλινικές δυσλειτουργίες του εγκεφάλου και του οργανισμού, όπως φλεγμονώδεις διεργασίες. Συνεπώς, ο παρατεταμένος ύπνος μπορεί να αποτελεί βιοδείκτη υποκείμενης νόσου και πιθανότατα να σχετίζεται με μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ ύπνου και ασθενειών.
–Πιστεύετε ότι ο ύπνος θα μπορούσε να αποτελέσει στο μέλλον ένα σημαντικό «θεραπευτικό εργαλείο» για την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων;
Ναι, πράγματι ο ύπνος θα μπορούσε να αποτελέσει θεραπευτικό εργαλείο πρόληψης για πολλά χρόνια νοσήματα. Ωστόσο, για να υπάρξουν τα προσδοκόμενα αποτελέσματα, ο ύπνος θα πρέπει να ενταχθεί στο ευρύτερο πλαίσιο του exposome (εκθεσίωμα), δηλαδή στο σύνολο των περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου από τη σύλληψη έως το τέλος της ζωής , όπως η σωματική άσκηση, η διατροφή, οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και άλλοι παράγοντες τρόπου ζωής.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature: https://www.nature.com/articles/s41586-026-10524-5
