Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Πρόσφατη κλινική δοκιμή φάσης 3 από Ινδούς ερευνητές διαπίστωσε ότι δύο νέα εμβόλια κατά της φυματίωσης παρουσιάζουν ισχυρό προφίλ ασφάλειας, ωστόσο η αποτελεσματικότητά τους δεν καλύπτει όλες τις μορφές της νόσου, γεγονός που εγείρει σημαντικά ερωτήματα για την αποτελεσματική χρήση τους στη δημόσια υγεία. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές εμβολίου κατά της φυματίωσης που έχουν διεξαχθεί μέχρι σήμερα.
Η φυματίωση παραμένει η πρώτη αιτία θανάτου από μολυσματική νόσο στον κόσμο, με αυξανόμενη ανθεκτικότητα στα φάρμακα και σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), πάνω από 10 εκατομμύρια άτομα νοσούν και πάνω από 1 εκατομμύριο χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο.
Επιπλέον, σύμφωνα με τους ειδικούς, περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, δηλαδή σχεδόν το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού, έχουν μολυνθεί κάποια στιγμή στη ζωή τους από το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης. Αν και η πλειονότητα αυτών των ατόμων δεν θα εκδηλώσει ποτέ ενεργό νόσο, αποτελούν μια σημαντική «δεξαμενή» από την οποία μπορούν να προκύψουν νέα περιστατικά ενεργού φυματίωσης.
Τι είναι η φυματίωση
Η φυματίωση προκαλείται από το βακτήριο Mycobacterium tuberculosis, το ποίο μεταδίδεται μέσω του αέρα, συνηθέστερα όταν ο ασθενής βήχει ή φταρνίζεται.
Το βακτήριο της φυματίωσης προσβάλλει συνήθως τους πνεύμονες αλλά μπορεί επίσης να προσβάλει οποιοδήποτε μέρος του σώματος όπως τους νεφρούς, τη σπονδυλική στήλη και τον εγκέφαλο. Τα άτομα που έχουν μολυνθεί από φυματίωση, αλλά δεν είναι άρρωστα, δεν μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο σε άλλους.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η φυματίωση αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με τη χορήγηση τριών ή περισσότερων αντιβιοτικών για χρονικό διάστημα από 6 έως 12 μήνες. Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αντιφυματική αγωγή πρέπει να παρακολουθούνται συστηματικά από γιατρό, ώστε να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα της θεραπείας και να εντοπίζονται έγκαιρα τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), η ανθεκτική μορφή της φυματίωσης εξακολουθεί να αποτελεί μια μεγάλη παγκόσμια απειλή. Το 2025, περίπου 500.000 άτομα εμφάνισαν πολυανθεκτική φυματίωση, ωστόσο μόνο τα 2/5 από αυτούς έλαβαν την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή.
Η μελέτη PreVenTB
Μέχρι στιγμής, το BCG παραμένει το μόνο αδειοδοτημένο εμβόλιο που διατίθεται κατά της φυματίωσης. Ωστόσο, παρόλο που είναι αποτελεσματικό κατά των σοβαρών μορφών φυματίωσης σε μικρά παιδιά, δεν προσφέρει προστασία σε εφήβους και ενήλικες, πληθυσμιακές ομάδες που είναι οι πιο εκτεθειμένες στην πνευμονική φυματίωση.
Ερευνητές από το Ινδικό Συμβούλιο Ιατρικής Έρευνας (ICMR) στο Δελχί, διεξήγαγαν μια μεγάλη δοκιμή, τη PreVenTB, για να αξιολογήσουν εάν δύο νέα εμβόλια κατά της φυματίωσης (το VPM1002 και το Immuvac) μπορούν να προστατεύσουν από όλες τις μορφές φυματίωσης (πνευμονική και εξωπνευμονική), να αποτρέψουν την λανθάνουσα (αδρανή) λοίμωξη και να δημιουργήσουν ανοσοαπόκριση κατά του βακτηρίου της φυματίωσης σε άτομα ηλικίας άνω των 6 ετών.
Η τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή περίπου 12.700 ατόμων, που είχαν εκτεθεί σε ασθενείς με φυματίωση. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η πρώτη ομάδα έλαβε τυχαιοποιημένα κάποιο από τα δύο εμβόλια ενώ η δεύτερη ομάδα έλαβε εικονικό φάρμακο. Στη συνέχεια όλοι οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για 38 μήνες.
Αποτελεσματικότητα και περιορισμοί
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι και τα δύο εμβόλια αποδείχθηκαν ασφαλή και παρουσίασαν σημαντική δράση στην πρόληψη της φυματίωσης.
Ειδικότερα, το εμβόλιο VPM1002, που χρησιμοποιεί γενετική μηχανική για να προκαλέσει ανοσοαπόκριση, εμφάνισε αποτελεσματικότητα 50,4% έναντι της εξωπνευμονικής φυματίωσης, με την μεγαλύτερη προστασία να καταγράφεται στα παιδιά.
Εξίσου θετικά αποτελέσματα σε μικρότερες ηλικίες εμφάνισε και το εμβόλιο Immuvac, ένα αδρανοποιημένο εμβόλιο που προέρχεται από μια μη μολυσματική μορφή του παθογόνου. Και τα δύο εμβόλια παρουσίασαν επίσης σημαντική δράση στην πρόληψη της εξέλιξης από λανθάνουσα λοίμωξη σε ενεργό νόσο.
Ωστόσο, όπως διαπιστώθηκε, παρά τα θετικά στοιχεία ασφάλειας και τα δύο εμβόλια δεν έδειξαν καμία αποτελεσματικότητα έναντι όλων των μορφών μικροβιολογικά επιβεβαιωμένης φυματίωσης ή πνευμονικής φυματίωσης.
Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι τα εμβόλια δεν ήταν αποτελεσματικά σε άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος. Το εύρημα αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, αναδεικνύει τη σημασία της διατροφικής υποστήριξης ως συμπληρωματικής στρατηγικής πρόληψης.
Τι προτείνουν οι ερευνητές
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα δύο εμβόλια – και ιδιαίτερα το VPM1002 – θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως αναμνηστικά εμβόλια στις ηλικίες 5 έως 8, 12 έως 14 και 18 έως 35 ετών, συμπληρωματικά με το εμβόλιο BCG που χορηγείται ήδη κατά τη γέννηση σε πολλές χώρες.
Ζητούν επίσης μελλοντικές δοκιμές για να ελεγχθεί εάν ο συνδυασμός εμβολιασμού με συμπληρώματα διατροφής μπορεί να επεκτείνει την προστασία σε λιποβαρή παιδιά και ενήλικες με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) κάτω του 18, μια ομάδα που προς το παρόν δεν προστατεύεται.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα νέα αυτά εμβόλια αποτελούν αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα προόδου για την αντιμετώπιση της φυματίωσης, όμως δεν επαρκούν ούτε αποτελούν μια καθολική λύση. Η συνδυαστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει τον εμβολιασμό, την έγκαιρη διάγνωση και τη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών, παραμένει κρίσιμη για τον αποτελεσματικό έλεγχο της φυματίωσης.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The British Medical Journal : https://www.bmj.com/content/393/bmj-2025-085716
