Με αφορμή το θέμα που έχει προκύψει σχετικά με τα προγράμματα εργασίας με κυλιόμενες βάρδιες σε δομές 24ωρης λειτουργίας όπου διαμένουν ωφελούμενοι, το Διοικητικό Συμβούλιο του Πανελλήνιου Συλλόγου Εργαζομένων ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων), στη συνεδρίασή του τη Δευτέρα 6 Απριλίου 2026, αποφάσισε κατά πλειοψηφία τα εξής:
Όπου υπάρχει 24ωρη λειτουργία δομής του ΕΟΠΑΕ, είναι απολύτως αναγκαίο να διασφαλίζεται η συνεχής και αδιάλειπτη παρουσία προσωπικού σε κάθε βάρδια. Δεν νοείται σε θεραπευτικές δομές, όπως αυτές του ΕΟΠΑΕ, να παραμένουν οι ωφελούμενοι, είτε πρόκειται για ανηλίκους είτε για ενήλικες χωρίς τη φυσική παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού.
Η αυτοπρόσωπη παρουσία προσωπικού καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για:
- Την ασφάλεια των ωφελούμενων: Οι δομές απεξάρτησης φιλοξενούν άτομα που βρίσκονται σε συνθήκη ευαλωτότητας τόσο σε ψυχικό όσο και σωματικό επίπεδο. Η φυσική παρουσία του προσωπικού και η δυνατότητα άμεσης παρέμβασης σε κρίσιμες καταστάσεις δύνανται να αποτρέψουν δυσμενείς επιπτώσεις ή ακόμη και να διασώσουν ζωές.
- Τη θεραπευτική συνέχεια και συνοχή: Η θεραπεία των διαταραχών χρήσης ουσιών συνιστά μια σύνθετη, δυναμική και μη γραμμική διαδικασία, η οποία απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και υποστήριξη. Οι ψυχοσυναισθηματικές διακυμάνσεις όπως και η ακούσια επιθυμία για χρήση (craving) δεν περιορίζονται χρονικά, αλλά εκδηλώνονται καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου. Η αδιάλειπτη παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού διασφαλίζει την άμεση θεραπευτική ανταπόκριση, τη διατήρηση της σταθερότητας και τη συνέχιση της θεραπευτικής διεργασίας χωρίς χρονικούς περιορισμούς.
- Την οικοδόμηση θεραπευτικής σχέσης και εμπιστοσύνης: Η θεραπευτική σχέση αποτελεί έναν από τους πλέον τεκμηριωμένους προγνωστικούς παράγοντες έκβασης στη θεραπεία εξαρτήσεων. Η σταθερή, συνεπής και αδιάλειπτη παρουσία επαγγελματιών ενισχύει την ανάπτυξη θεραπευτικής συμμαχίας (therapeuticalliance), καλλιεργεί το αίσθημα ασφάλειας, ενδυναμώνει τη συναισθηματική ρύθμιση των ωφελούμενων, καθώς και το αίσθημα εμπιστοσύνης μέσα σε ένα πλαίσιο φροντίδας.
- Την πρόληψη συγκρούσεων: Οι θεραπευτικές κοινότητες αποτελούν δυναμικά κοινωνικά μικροσυστήματα, όπου η συνύπαρξη ατόμων με αυξημένη ψυχοκοινωνική επιβάρυνση ενδέχεται να οδηγήσει σε εντάσεις ή συγκρουσιακές αλληλεπιδράσεις. Η συνεχής παρουσία προσωπικού επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση προειδοποιητικών σημείων, τη διαμεσολάβηση και τη χρήση θεραπευτικών παρεμβάσεων αποφόρτισης, συμβάλλοντας στη διατήρηση ενός ασφαλούς και θεραπευτικά λειτουργικού περιβάλλοντος, λειτουργώντας κατ΄ αυτόν τον τρόπο προληπτικά και διασφαλίζοντας την εύρυθμη λειτουργία του συνόλου της κοινότητας.
- Την τήρηση των κανόνων λειτουργίας και του θεραπευτικού πλαισίου: Οι κανόνες λειτουργίας και το θεραπευτικό πλαίσιο συνιστούν θεμελιώδη συνιστώσα κάθε δομημένης θεραπευτικής παρέμβασης, καθώς ενσωματώνουν ένα σύνολο σαφώς καθορισμένων κανόνων, ορίων και διαδικασιών που διασφαλίζουν τη συνοχή, την ασφάλεια και την επιστημονική εγκυρότητα της θεραπείας. Η συστηματική και συνεπής εφαρμογή τους αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση ενός θεραπευτικού περιβάλλοντος που προάγει την υπευθυνότητα, την αυτορρύθμιση και τη σταδιακή αλλαγή συμπεριφοράς. Η αδιάλειπτη παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού είναι καθοριστική για την ορθή εφαρμογή και εποπτεία εφαρμογής τους, καθώς διασφαλίζει την τήρηση των κανόνων, την έγκαιρη παρέμβαση σε αποκλίσεις και την αποτροπή αυθαίρετων ή μη επιστημονικά τεκμηριωμένων πρακτικών. Αντιθέτως, η απουσία προσωπικού θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες μη εποπτευόμενης λειτουργίας, υπονομεύοντας τη θεραπευτική διαδικασία και αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης δυσλειτουργικών συμπεριφορών, παραβίασης ορίων και αποσταθεροποίησης της θεραπευτικής κοινότητας.
Επιπλέον, η διασφάλιση 24ωρης παρουσίας προσωπικού δεν συνιστά καινοτόμο πρακτική, αλλά εδράζεται σε δοκιμασμένα θεραπευτικά μοντέλα που έχουν εφαρμοστεί επί σειρά ετών σε δομές απεξάρτησης στην Ελλάδα, όπως στα πρώην προγράμματα εσωτερικής διαμονής του «18 Άνω» και στη Θεραπευτική Κοινότητα στις Καρτερές Θεσσαλονίκης. Η συσσωρευμένη εμπειρία από τη λειτουργία των δομών αυτών, σε συνδυασμό με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, αναδεικνύει ότι η συνεχής εποπτεία και η αδιάλειπτη θεραπευτική υποστήριξη αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της ασφάλειας, της θεραπευτικής συνέχειας και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.
Η θεραπευτική «φιλοσοφία» κάθε προγράμματος δεν δύναται σε καμία περίπτωση να υπερτερεί της θεμελιώδους υποχρέωσης διασφάλισης της ζωής, της υγείας και της ασφάλειας των ωφελούμενων. Κάθε προσέγγιση που οδηγεί σε αποδυνάμωση της συνεχούς παρουσίας εξειδικευμένου προσωπικού υπονομεύει τις βασικές αρχές της ασφαλούς και επιστημονικά τεκμηριωμένης φροντίδας, εκθέτοντας τους εξυπηρετούμενους σε αυξημένο κίνδυνο και πλήττοντας ταυτόχρονα την αξιοπιστία και τη θεσμική επάρκεια των δομών.
