Γράφει ο Άρης Πλαστήρας, MD, PhD, FRCS, χειρουργός ογκολόγος πεπτικού, επιμελητής Α΄, Χειρουργική Ογκολογική Κλινική ΓΑΟΝΑ «Άγιος Σάββας» και Ιατρικό Κέντρο Ψυχικού
Χολολιθίαση ή αλλιώς πέτρες στη χολή αποτελεί η παρουσία λίθων εντός της χοληδόχου κύστεως. Η κύρια λειτουργία αυτής είναι η αποθήκευση της χολής, η οποία διοχετεύεται στο λεπτό έντερο μετά τα γεύματα με στόχο την πέψη. Η χολολιθίαση ξεκινά ως παρουσία συγκριμάτων ή ασυμπτωματικών λίθων εντός της χοληδόχου κύστεως και μπορεί να εξελιχθεί σε επεισόδια κολικών ή φλεγμονώδους διεργασίας.
Επιδημιολογικά στοιχεία έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης λίθων στις γυναίκες είναι 2-3 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με τους άντρες, ενώ η εγκυμοσύνη από μόνη της αυξάνει κατά πολύ αυτήν την πιθανότητα. Συγκεκριμένα το 8% των εγκύων θα αναπτύξει χολόλιθους, αλλά μόλις το 1% θα παρουσιάσει κλινικά συμπτώματα. Από αυτό το 1%, επιπλοκές καταγράφονται μόνο στο 10% – μελέτες καθησυχαστικές για τη νέα γυναίκα.
Παθοφυσιολογικά, οι γυναίκες άνω των 40 ετών συγκεντρώνουν τις περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους λίθους στη χοληδόχο κύστη και αυτό λόγω της υψηλή συγκέντρωσης ορμονών στο σώμα. Συγκεκριμένα, τα οιστρογόνα αυξάνουν τα χολικά άλατα στη χολή που παράγεται στο συκώτι, ενώ η προγεστερόνη επιβραδύνει την απορροή της χολής, με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο δημιουργίας λίθων εντός της χοληδόχου κύστεως. Η αύξηση του σωματικού βάρους, η καθυστερημένη κένωση της χοληδόχου και το αυξημένο στρες επηρεάζουν τον πεπτικό σωλήνα με αλλαγές υπερευαισθησίας, κινητικότητας και διαπερατότητας, ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος, αλλαγές στη χλωρίδα του εντέρου – καταστάσεις που συντελούν στη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη.
Η συμπτωματολογία από τις επιπλοκές της χολολιθίασης περιλαμβάνει πόνο στον δεξιό κοιλιακό χώρο περίπου κάτω από τις πλευρές του θώρακα, ενώ συχνές είναι και οι ενοχλήσεις στη περιοχή του στομάχου κάτω από το στέρνο και ίσως και πίσω δεξιά παρασπονδυλικά στην πλάτη. Ο οξύς πόνος μπορεί να διαρκέσει από λεπτά έως ώρες και συνήθως συνοδεύεται μετά από πλούσιο γεύμα ή μπορεί να εκκινήσει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Άλλα συμπτώματα και σημεία είναι η δυσπεψία, η ναυτία, οι έμετοι, η ανορεξία, ο πυρετός, ενώ πιο ανησυχητικά αποτελούν η κίτρινη χροιά ματιών και δέρματος, τα σκούρα ούρα και ο αποχρωματισμός (γκρι) των κοπράνων.
Οι ασθενείς που πάσχουν από τέτοιου είδους συμπτώματα οφείλουν να εξεταστούν το συντομότερο από κάποιον ειδικό, καθότι πρέπει να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις που μιμούνται τέτοιου είδους συμπτώματα, όπως πεπτικό έλκος, παγκρεατίτιδα, ηπατίτιδα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις παθήσεις, κακοήθειες, πνευμονία, καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβητική κετοξέωση κ.ά. Ο αποκλεισμός πληθώρας άλλων παθολογικών διαγνώσεων όταν υπάρχουν αυτά τα συμπτώματα είναι καθοριστικής σημασίας για να τεθεί η διάγνωση της συμπτωματικής χολολιθίασης.
Η διαγνωστική προσπέλαση γίνεται –μετά από λεπτομερή λήψη ιστορικού και ενδελεχή κλινική εξέταση– με υπερηχογράφημα άνω κοιλίας που έχει ευαισθησία και ειδικότητα 95% και 100% αντίστοιχα. Διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας έχει θέση σε αποτυχία διάγνωσης εκ του υπερηχογραφήματος λόγω σωματοδομής ή σπασμού της χοληδόχου κύστεως. Σημαντικές είναι και οι εξετάσεις αίματος και συγκεκριμένα δείκτες φλεγμονής (WBC, CRP, TKE), τρανσαμινάσες, χολερυθρίνη, αμυλάση, αλκαλική φωσφατάση και γ-GT.
Ενώ η θεραπεία της συμπτωματικής χολολιθίασης είναι η ολική αφαίρεση του οργάνου
-και όχι μόνο των λίθων όπως γίνεται στους νεφρούς-, η θεραπεία κολικού χοληφόρων ή χολοκυστίτιδος κατά την εγκυμοσύνη είναι κυρίως συντηρητική και συμπτωματική.
Περιλαμβάνει σε ασφαλές περιβάλλον:
- τη παύση λήψης τροφής για κάποιες ώρες
- τη χορήγηση υγρών
- τη χορήγηση αντιβιοτικών (λαμβάνοντας υπ’ όψιν τη βαρύτητα της νόσησης και το 3μηνο της κύησης)
- τη χορήγηση ισχυρών αναλγητικών (όχι μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη που επηρεάζουν το έμβρυο)
- τη χορήγηση αντιεμετικών φαρμάκων.
Σε περιπτώσεις μετανάστευσης πετρών εντός χοληφόρου δέντρου, μπορεί να απαιτηθεί μια παρεμβατική εξέταση –που μοιάζει με γαστροσκόπηση–, που καλείται ERCP, για την απομάκρυνση των λίθων και την ύφεση των συμπτωμάτων.
Εάν επιμένουν τα συμπτώματα και δεν υφίεται η φλεγμονή παρόλη την αγωγή, θεραπεία αποτελεί η χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου κύστεως. Η επέμβαση διενεργείται ελάχιστα επεμβατικά μέσω μικρών οπών στο κοιλιακό τοίχωμα. Η ασθενής κινητοποιείται άμεσα μετά την επέμβαση και εξέρχεται την ίδια ή την επομένη ημέρα. Για τις εγκύους γυναίκες αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή χειρουργική ένδειξη (μετά τη σκωληκοειδίτιδα) κατά την κυοφορία και συμβαίνει σε 1 στις 1600 κυήσεις.
Η συμπτωματική παρουσία λίθων στη χοληδόχο κύστη προϋποθέτει κάποιες αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και συγκεκριμένα:
- αποφυγή λιπαρών τροφών
- αποφυγή τηγανητών, γλυκών και delivery γευμάτων
- αποφυγή γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά, αυγών και κόκκινου κρέατος
- αποφυγή ροφημάτων σοκολάτας και λιπαρών σαλτσών και καυτερών καρυκευμάτων.
Παράγοντες κινδύνου για τη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη αποτελούν:
- γενετική προδιάθεση (κυρίως σε α΄ βαθμού συγγενείς)
- μέση ηλικία άνω των 40
- η σημαντική έκκριση οιστρογόνων και προγεστερόνης
- σακχαρώδης διαβήτης
- υπερέμεση κύησης
- ηπατίτιδα Β και C
- λιπαρή δίαιτα
- σημαντική αύξηση σωματικού βάρους ή απώλεια σημαντικού βάρους
Παράγοντες προστατευτικοί για τη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη αποτελούν:
- η σωματική άσκηση
- ο θηλασμός
- η κατανάλωση καφέ
- η κατανάλωση λαχανικών και φαγητών πλούσιων σε φυτικές ίνες
- η πρόσληψη βιταμίνης C και συμπληρωμάτων σιδήρου
- η πρόσληψη στατινών & ουρσοδεοξυχολικό οξύ (ursofalk) επί ενδείξεων.
Η πρόγνωση των ασθενών με συμπτωματική χολολιθίαση είναι πολύ καλή και δεν φαίνεται να επηρεάζεται το προσδόκιμο ζωής σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Σε περιπτώσεις όμως εκτεταμένης φλεγμονής με διάτρηση ή αλιθιασικής χολοκυστίτιδας, τα ποσοστά νοσηρότητας και θνητότητας μπορεί να ανέβουν σημαντικά.
Για αυτούς τους λόγους θα πρέπει να συμβουλεύονται όλοι υπεύθυνα τον ιατρό τους και να μην καταφεύγουν στη λύση του Διαδικτύου, αρκετών διαφημιστικών ή επιστημονικών ιστοσελίδων που ελέγχεται όχι μόνο η εγκυρότητα της πληροφορίας, αλλά και η αξιολόγηση αυτής από την ίδια την ενδιαφερόμενη.
Διαβάστε παρακάτω το άρθρο από το περιοδικό Health Next Generation (Τεύχος 30) που κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)
Ποιός είναι ο Άρης Πλαστήρας
Ο Άρης Πλαστήρας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1984. Με βαθμό απολυτηρίου 19μ2 εισήχθη στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 2002, όπου και αποφοίτησε το 2008. Εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα «Μεταβολικό Σύνδρομο – ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και επίδραση στα μεγάλα αγγεία» το 2013 με βαθμό Άριστα.
Ολοκλήρωσε την ειδικότητα της Γενικής Χειρουργικής στην Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Ιπποκράτειου Αθηνών και αρίστευσε πρώτος στις εξετάσεις για χειρουργική ειδικότητα στην Αθήνα. Παράλληλα, εκπαιδεύτηκε για ένα χρόνο στη ΜΕΘ του «Ιπποκράτειου» το 2014. Από τις αρχές του 2015 μετεκπαιδεύτηκε στο Λονδίνο στο ανώτερο και κατώτερο πεπτικό για 4 έτη στο King’s College Hospital, ενώ ταυτόχρονα χειρουργούσε και στα δύο μεγαλύτερα ιδιωτικά νοσοκομεία του Λονδίνου. Υπήρξε διδάσκων και εξεταστής στην Ιατρική Σχολή του Λονδίνου King’s College London και έλαβε την τιμητική διάκριση ως ένας από τους καλύτερους εκπαιδευτές του KCL για δύο συναπτά έτη (2016-2018).
Επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου και εργάζεται ως ειδικός χειρουργός πεπτικού σε θέση επιμελητή Α’ ογκολόγου χειρουργού στη Χειρουργική Ογκολογική Κλινική του «Αγίου Σάββα» και στο Ιατρικό Κέντρο Ψυχικού. Εξειδικεύεται στη Λαπαροενδοσκοπική και Ρομποτική Χειρουργική του ανωτέρου και κατωτέρου πεπτικού και της περιπρωκτικής περιοχής. Έχει δημοσιεύσει εργασίες και άρθρα σε διεθνή χειρουργικά και γαστρεντερολογικά περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων (www.arisplastiras.com).
