Αποκλειστική συνέντευξη με τον Δρ Jorge Nieva, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας της Ιατρικής Σχολής Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC).
Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Πρόσφατη μελέτη Αμερικανών ερευνητών αποκαλύπτει ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ειδικά σε μη καπνιστές κάτω των 50 ετών.
Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι πίσω από τα απροσδόκητα αυτά ευρήματα μπορεί να βρίσκονται «κρυφές» περιβαλλοντικές εκθέσεις, όπως τα φυτοφάρμακα. Τα ευρήματα της μελέτης παρουσιάστηκαν στην ετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Ένωσης για την Έρευνα του Καρκίνου.
Υψηλά ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές ενήλικες κάτω των 50 ετών
Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα καθώς αυτές οι τροφές είναι πλούσιες σε βιταμίνες, αντιοξειδωτικά, φυτικές ίνες και άλλες ωφέλιμες ουσίες που προστατεύουν τα κύτταρα από βλάβες.
Ωστόσο, μια νέα έρευνα από την Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC) αποκαλύπτει ότι αυτός ο τύπος διατροφής μπορεί να θέσει τους νεαρούς ενήλικες κάτω των 50 ετών – και μη καπνιστές – σε μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα.
Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι μια ασθένεια που συνήθως επηρεάζει τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας -με μέση ηλικία εμφάνισης της νόσου τα 71 έτη – τους καπνιστές και τις γυναίκες. Ωστόσο, παρόλο που τα ποσοστά καπνίσματος έχουν μειωθεί παγκοσμίως από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, υπάρχει μια ομάδα πληθυσμού που εξακολουθεί να εμφανίζει σταθερά υψηλά ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα: οι μη καπνιστές ενήλικες κάτω των 50 ετών, και ιδιαίτερα γυναίκες.
Για να διερευνήσουν αυτήν την ανησυχητική τάση, ερευνητική ομάδα από την Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας ξεκίνησε το Ερευνητικό Πρόγραμμα Επιδημιολογίας του Καρκίνου του Πνεύμονα σε Νέους (Epidemiology of Young Lung Cancer Project).
Στην μελέτη συμμετείχαν 187 ασθενείς που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα πριν την ηλικία των 50 ετών, με τις γυναίκες να αντιπροσωπεύουν το 78% της ομάδας. Κατά την παρακολούθησή τους, οι ασθενείς παρείχαν λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο ζωής τους, τη διατροφή τους, το ιστορικό καπνίσματος, το ιστορικό κληρονομικότητας καθώς και πλήρες ιστορικό της πορείας της νόσου τους.
Οι περισσότεροι από τους ασθενείς δεν είχαν καπνίσει ποτέ στην ζωή τους και είχαν διαγνωστεί με μια μορφή καρκίνου του πνεύμονα βιολογικά διαφορετική από τον καρκίνο του πνεύμονα που προκαλείται από το κάπνισμα.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν τις διατροφικές τους συνήθειες μέσω του Δείκτη Υγιεινής Διατροφής (HEI), ο οποίος αποτιμά την ποιότητα της διατροφής σε κλίμακα από το 1 έως το 100. Οι νεότεροι ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα που δεν κάπνιζαν παρουσίασαν μέση βαθμολογία 65, αρκετά υψηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο (57). Επιπλέον, οι γυναίκες που συμμετείχαν στην μελέτη συγκέντρωσαν υψηλότερες τιμές HEI σε σύγκριση με τους άνδρες.
Τα ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης
Τα ευρήματα ήταν απροσδόκητα: οι ασθενείς που είχαν εμφανίσει καρκίνο του πνεύμονα σε νεαρότερη ηλικία διαπιστώθηκε ότι κατανάλωναν σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες φρούτων, λαχανικών και προϊόντων ολικής άλεσης σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, η διατροφή τους συγκέντρωνε υψηλότερη βαθμολογία στον Δείκτη Υγιεινής Διατροφής, ο οποίος αξιολογεί τη συνολική ποιότητα των διατροφικών συνηθειών.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι οι νεαρές γυναίκες – μη καπνίστριες – είχαν υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα από τους άνδρες. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες αυτές κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες φρούτων και λαχανικών σε σχέση με τους άνδρες συμμετέχοντες.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η έκθεση σε φυτοφάρμακα ενδέχεται να αποτελεί έναν «κρυφό» παράγοντα κινδύνου που συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα σε νεότερους ενήλικες. Η μελέτη υποστηρίζει ότι τα φρούτα, τα λαχανικά και τα δημητριακά ολικής άλεσης που δεν προέρχονται από βιολογική καλλιέργεια ενδέχεται να περιέχουν αυξημένα υπολείμματα φυτοφαρμάκων συγκριτικά με άλλες κατηγορίες τροφίμων.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα αυτά δεν ακυρώνουν τα οφέλη της υγιεινής διατροφής. Αντίθετα, υπογραμμίζουν την ανάγκη για ασφαλέστερη παραγωγή τροφίμων, για μείωση των φυτοφαρμάκων και για εντοπισμό τροποποιήσιμων περιβαλλοντικών παραγόντων που μπορεί να συμβάλλουν στον καρκίνο του πνεύμονα.
Δρ Jorge Nieva: «Πλέον, περισσότεροι μη καπνιστές πεθαίνουν από καρκίνο του πνεύμονα στις ΗΠΑ απ’ ό,τι από λευχαιμία ή λέμφωμα»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Jorge Nieva, Καθηγητής Κλινικής Ιατρικής & Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC).
-Μέχρι πρόσφατα, θεωρούσαμε ότι η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών λειτουργεί ως «προστατευτική ασπίδα» απέναντι σε πολλές ασθένειες. Τα ευρήματα της μελέτης σας φαίνεται να αμφισβητούν αυτή την άποψη και εύλογα μας προκαλούν ανησυχία.
Πράγματι, τα απροσδόκητα ευρήματα της μελέτης εγείρουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με έναν άγνωστο περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του πνεύμονα που σχετίζεται με τα υγιεινά τρόφιμα, και ο οποίος θα πρέπει να διερευνηθεί και να αντιμετωπιστεί.
Τα άτομα που καταναλώνουν δίαιτες πλούσιες σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης εκτίθενται κατά μέσο όρο σε περισσότερα φυτοφάρμακα σε σύγκριση με όσους ακολουθούν μια τυπική αμερικανική διατροφή. Ο καρκίνος του πνεύμονα σε νέους αφορά ιδιαίτερα μη καπνιστές και κυρίως γυναίκες. Οι γυναίκες τείνουν να έχουν πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες, με μεγαλύτερη κατανάλωση τροφίμων που συχνά περιέχουν υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
Αν η περιβαλλοντική έκθεση – όπως τα φυτοφάρμακα – συμβάλλει έστω και έμμεσα στον καρκίνο του πνεύμονα, αυτό αναδεικνύει ευρύτερα ζητήματα που σχετίζονται με τις γεωργικές πρακτικές, το ρυθμιστικό πλαίσιο και τη μακροχρόνια έκθεση σε χημικές ουσίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η μελέτη αυτή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τον εντοπισμό τροποποιήσιμων περιβαλλοντικών παραγόντων που μπορεί να συμβάλλουν στον καρκίνο του πνεύμονα σε νεαρούς ενήλικες μη καπνιστές.
-Πρόκειται για αιτιώδη σχέση ή για απλή συσχέτιση;
Τα στοιχεία υπέρ αιτιώδους σχέσης προέρχονται από διάφορες πηγές. Πρώτον, υπάρχουν πολλά δεδομένα που δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι που ψεκάζουν φυτοφάρμακα έχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα λόγω επαγγελματικής έκθεσης. Δεύτερον, πολλά φυτοφάρμακα είναι ενδοκρινικοί διαταράκτες, ενώ είναι γνωστό ότι οι καρκίνοι του πνεύμονα περιέχουν υποδοχείς οιστρογόνων, ιδιαίτερα στις γυναίκες.
-Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και το παθητικό κάπνισμα;
Η μελέτη μας εξέτασε συνολικά τις εκθέσεις που επηρεάζουν τον πληθυσμό νέων με καρκίνο του πνεύμονα, ιδιαίτερα εκείνους με τύπους που δεν σχετίζονται με το κάπνισμα. Οι βασικές εκθέσεις που εντοπίστηκαν σχετίζονται με διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης.
Κοιτάξτε, τα ποσοστά καπνίσματος μειώνονται σταθερά από το 1985, με παρόμοιο ρυθμό σε άνδρες και γυναίκες. Ωστόσο, παρατηρείται ότι ο καρκίνος του πνεύμονα μειώθηκε στους άνδρες αλλά όχι και στις γυναίκες. Την ίδια περίοδο παρατηρήθηκε αύξηση περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές.
Σήμερα, όλο και περισσότεροι νεαροί ενήλικες – και κυρίως γυναίκες – εμφανίζουν καρκίνο του πνεύμονα. Πλέον, περισσότεροι μη καπνιστές πεθαίνουν από καρκίνο του πνεύμονα στις ΗΠΑ απ’ ό,τι από λευχαιμία ή λέμφωμα. Όλα αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν την ύπαρξη ενός νέου καρκινογόνου παράγοντα που επηρεάζει ιδιαίτερα τις γυναίκες.
-Γιατί επηρεάζονται περισσότερο οι γυναίκες;
Οι γυναίκες καταναλώνουν κατά μέσο όρο πιο συχνά υγιεινή διατροφή σε σχέση με τους άνδρες, επομένως εκτίθενται περισσότερο σε φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται σε φρούτα και λαχανικά. Επιπλέον, πολλά φυτοφάρμακα λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, ενώ οι καρκίνοι του πνεύμονα σε μη καπνιστές σχετίζονται με υποδοχείς οιστρογόνων.
-Υπάρχει κίνδυνος το κοινό να παρερμηνεύσει αυτά τα ευρήματα και να θεωρήσει ότι πρέπει να μειώσει την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών;
Τα ευρήματα της μελέτης μας δεν υποδηλώνουν σε καμία περίπτωση ότι τα φρούτα και τα λαχανικά προκαλούν καρκίνο. Αντίθετα, τα συνολικά οφέλη από την κατανάλωσή τους εξακολουθούν να υπερτερούν σημαντικά έναντι οποιωνδήποτε πιθανών κινδύνων.
Η ευθύνη για το πώς θα ερμηνευτούν τα ευρήματα ανήκει στα μέσα ενημέρωσης και στην ικανότητά τους να μεταφέρουν με ακρίβεια ένα σύνθετο μήνυμα. Αν το μήνυμα που περάσει είναι ότι η υγιεινή διατροφή είναι επιβλαβής, αυτό θα είναι αποτυχία.
Το βασικό μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε είναι ότι ο καρκίνος του πνεύμονα σε νέους μη καπνιστές εμφανίζεται συχνά σε άτομα με «υγιεινή» διατροφή, η οποία συνδέεται με μεγαλύτερη έκθεση σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Οι εργαζόμενοι που εκτίθενται επαγγελματικά σε φυτοφάρμακα έχουν αυξημένο κίνδυνο, και αυτό πιθανώς εξηγεί την αύξηση των περιστατικών.
Η λύση, σε καμία περίπτωση, δεν είναι η κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών. Αντίθετα, προτείνεται καλό πλύσιμο των φρούτων και λαχανικών και, όπου είναι δυνατόν, κατανάλωση βιολογικών προϊόντων.
-Υπάρχουν διαφορές μεταξύ βιολογικών και μη βιολογικών προϊόντων ως προς τον κίνδυνο καρκίνου; Θα προτείνατε αποκλειστικά βιολογική διατροφή;
Η αποκλειστική κατανάλωση βιολογικών προϊόντων είναι δύσκολη, καθώς δεν μαγειρεύουν όλοι στο σπίτι και τα βιολογικά προϊόντα είναι συχνά ακριβότερα. Ωστόσο, η μετάβαση προς τρόφιμα χωρίς έκθεση σε φυτοφάρμακα είναι ωφέλιμη.
-Ποια απλά μέτρα θα μπορούσαν κατά τη γνώμη σας να μειώσουν την έκθεση και τον κίνδυνο;
Το καλό πλύσιμο των φρούτων και των λαχανικών και η επιλογή βιολογικών προϊόντων, όπου είναι δυνατόν, αποτελούν άμεσα μέτρα με σημαντική αποτελεσματικότητα. Παράλληλα, είναι σημαντικό να ζητείται από τις αρχές αυστηρότερος έλεγχος των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στη γεωργία.
-Πόσο κοντά είμαστε στην πλήρη κατανόηση του καρκίνου του πνεύμονα σε μη καπνιστές;
Σήμερα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου κατανοούμε αρκετά καλά τη βιολογία και τη θεραπεία της νόσου. Υπάρχουν πλέον πολλές στοχευμένες θεραπείες που παρατείνουν τη ζωή χωρίς την ανάγκη χημειοθεραπείας ως πρώτη επιλογή. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου αναπτύσσεται αντίσταση και οι θεραπείες δεν είναι ακόμη οριστικές.
Έχουμε δρόμο ακόμη μπροστά μας και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα καθώς το βασικό κενό γνώσης για τα αίτια της νόσου παραμένει αναπάντητο: γιατί ο καρκίνος του πνεύμονα συνεχίζει να αυξάνεται στους μη καπνιστές.
Ποιος είναι ο Δρ Jorge Nieva
Ο Δρ Jorge Nieva είναι Καθηγητής Κλινικής Ιατρικής Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (USC), με ειδίκευση στον καρκίνο του πνεύμονα.
Είναι επίσης επικεφαλής του Τμήματος Όγκων Θώρακος και Κεφαλής/Τραχήλου στο Ολοκληρωμένο Κέντρο Καρκίνου Norris του USC και επικεφαλής ανάπτυξης διεπιστημονικών κλινικών και ερευνητικών προγραμμάτων, με έμφαση στην μεταφραστική επιστήμη και την ανοσοθεραπεία.
Για το ερευνητικό του έργο ο Δρ Nieva έχει λάβει διακρίσεις από σημαντικούς οργανισμούς όπως την Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (American Society of Clinical Oncology – ASCO ) και το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου (National Cancer Institute – NCI), κορυφαίο οργανισμό των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) των ΗΠΑ.
