Της Γιάννας Τριανταφύλλη
Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η εγκυμοσύνη και η μητρότητα αφήνουν ένα διαρκές βιολογικό αποτύπωμα στον εγκέφαλο της γυναίκας, το οποίο μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά και τις γνωστικές λειτουργίες για πολλά χρόνια.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η εγκυμοσύνη, ο τοκετός και η φροντίδα των νεογνών προκαλούν μακροχρόνιες αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου της μητέρας μέσω ενός μηχανισμού που σχετίζεται με τη ντοπαμίνη και την επιγενετική ρύθμιση των γονιδίων.
Επιγενετικές αλλαγές στον ιππόκαμπο
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αναπαραγωγική εμπειρία προκαλεί εκτεταμένες μεταβολές στην έκφραση γονιδίων σε πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου, με ιδιαίτερη έμφαση στον ιππόκαμπο, μια περιοχή κρίσιμη για τη μνήμη και τη μάθηση. Στα ποντίκια που είχαν βιώσει την μητρότητα, παρατηρήθηκαν βελτιωμένες επιδόσεις μνήμης και ταχύτερη ανταπόκριση σε ερεθίσματα που σχετίζονται με τα μικρά τους νεογνά, σε σύγκριση με τα θηλυκά ποντίκια που δεν είχαν κυοφορήσει ποτέ.
Η «χημική υπογραφή» της ντοπαμίνης
Κεντρικό εύρημα της μελέτης είναι ο ρόλος της ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με την ανταμοιβή και τη μάθηση. Οι επιστήμονες εντόπισαν μια συγκεκριμένη επιγενετική τροποποίηση, γνωστή ως «ντοπαμινυλίωση ιστονών», η οποία λειτουργεί ως χημικό αποτύπωμα που ρυθμίζει τη δραστηριότητα των γονιδίων μακροπρόθεσμα. Αυτή η «υπογραφή» φαίνεται να σταθεροποιεί τις αλλαγές στον εγκέφαλο μετά τη μητρότητα.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι το χρόνιο στρες κατά την περίοδο μετά τον τοκετό μπορεί να διαταράξει αυτή τη φυσιολογική προσαρμογή. Σε πειραματικά μοντέλα, το στρες οδήγησε σε απορρύθμιση της ντοπαμίνης στον ιππόκαμπο και εμπόδισε την εμφάνιση των ευεργετικών εγκεφαλικών αλλαγών που σχετίζονται με τη μητρότητα.
Αντίστοιχα, εντυπωσιακά μοριακά σημάδια εντοπίστηκαν και σε ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό από γυναίκες που είχαν γεννήσει στο παρελθόν, υποδηλώνοντας ότι ο μηχανισμός αυτός είναι εξελικτικά συντηρημένος μεταξύ των ειδών.
Η σημασία των ευρημάτων
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα αυτά μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση των βιολογικών βάσεων των επιλόχειων ψυχικών διαταραχών. Η διατάραξη των ντοπαμινεργικών μηχανισμών ενδέχεται να επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία και τη συναισθηματική προσαρμογή στις νέες μητέρες.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η μητρότητα αποτελεί ένα κρίσιμο «παράθυρο» νευροπλαστικότητας, όπου ο εγκέφαλος επαναπρογραμματίζεται μακροπρόθεσμα, αλλά η ποιότητα της περιγεννητικής εμπειρίας μπορεί να καθορίσει αν αυτές οι αλλαγές θα είναι ωφέλιμες ή επιβαρυντικές.
