Ζωή Ράπτη, τ. Yφυπουργός Υγείας και Ανάπτυξης
Συνέντευξη στην Ανθή Αγγελοπούλου
Τη δυναμική της Έρευνας και Καινοτομίας, καθώς και τη βοήθεια της εφαρμογής της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Υγεία μάς αναλύει η βουλευτής Β. Τομέα Αθηνών & τ. υφυπουργός Ανάπτυξης, Ζωή Ράπτη, ενώ με αφορμή την αρμοδιότητά της στην Έρευνα και Καινοτομία μάς εξηγεί πώς λειτούργησαν τα χρηματοδοτικά εργαλεία «Ερευνώ-Καινοτομώ» και το Ταμείο Ανάκαμψης στον τομέα της Υγείας και τι απέφεραν.
- Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στην Υγεία ανοίγει νέους δρόμους;
Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Υγεία ανοίγει πράγματι νέους δρόμους και, άλλωστε, ήδη εφαρμόζεται στην πράξη, με τη συμβολή διακεκριμένων επιστημόνων και ερευνητικών ομάδων διεθνώς. Δεν μιλάμε για ένα θεωρητικό σενάριο, αλλά για τεχνολογίες που αρχίζουν να ενσωματώνονται σταδιακά στην καθημερινή λειτουργία των συστημάτων υγείας.
Στην πράξη, η Τεχνητή Νοημοσύνη δίνει τη δυνατότητα επεξεργασίας μεγάλου όγκου ιατρικών δεδομένων σε πολύ σύντομο χρόνο, υποστηρίζοντας τους γιατρούς στον έγκαιρο εντοπισμό ασθενειών και στη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων. Ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ιατρική απεικόνιση, οι χρόνιες παθήσεις και η εξατομικευμένη Ιατρική, οι εφαρμογές αυτές μπορούν να βελτιώσουν την ακρίβεια της διάγνωσης και την ποιότητα της φροντίδας.
Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη συμβάλλει και στη βελτίωση της οργάνωσης του συστήματος υγείας. Εργαλεία που υποστηρίζουν τη διαχείριση ραντεβού, τη ροή των ασθενών και την αξιοποίηση των πόρων επιτρέπουν στους επαγγελματίες υγείας να επικεντρώνονται περισσότερο στο ιατρικό τους έργο και λιγότερο στη γραφειοκρατία.
Το καθοριστικό στοιχείο είναι ο τρόπος εφαρμογής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον γιατρό ούτε τη σχέση εμπιστοσύνης με τον ασθενή. Λειτουργεί υποστηρικτικά, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, κανόνες διαφάνειας και ανθρώπινη εποπτεία. Όταν αξιοποιείται με υπευθυνότητα, μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για ένα πιο σύγχρονο, αποτελεσματικό και ανθρώπινο σύστημα υγείας.
- Στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το «Ερευνώ-Δημιουργώ-Καινοτομώ», το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κ.ά., πόσο στήριξαν την αγορά;
Τα στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία στήριξαν την αγορά με τρόπο ουσιαστικό και μετρήσιμο, γιατί λειτούργησαν ως μέρος μιας συνολικής αναπτυξιακής στρατηγικής για την Έρευνα και την Καινοτομία.
Κατ’ αρχάς, η σταθερή δημόσια επένδυση άνω του 1,5 δισ. ευρώ ετησίως στην Έρευνα, την Ανάπτυξη και την Καινοτομία, με αυξητικό ρυθμό, δημιούργησε ένα προβλέψιμο πλαίσιο για επιχειρήσεις και ερευνητικούς φορείς. Αυτό επέτρεψε στην αγορά να σχεδιάσει μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, να επενδύσει σε ανθρώπινο δυναμικό και να αναπτύξει νέα προϊόντα και υπηρεσίες.
Το πρόγραμμα «Ερευνώ-Δημιουργώ-Καινοτομώ» του ΕΣΠΑ 2014-2020 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα άμεσης στήριξης της αγοράς. Χρηματοδοτήθηκαν 1.118 ερευνητικά έργα με τη συμμετοχή 569 επιχειρήσεων και ερευνητικών φορέων, εκ των οποίων 178 αφορούσαν τον τομέα της υγείας και του φαρμάκου.
Το γεγονός ότι οι τομείς «Υγεία και Φάρμακα» και «Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών» απορρόφησαν πάνω από το 40% του συνολικού προϋπολογισμού δείχνει καθαρά πού κατευθύνθηκε η αναπτυξιακή ώθηση.
Παράλληλα, η δεύτερη προκήρυξη «Ερευνώ- Καινοτομώ» του ΕΣΠΑ 2021-2027, ύψους 300 εκατ. ευρώ, κατέγραψε ιδιαίτερα αυξημένο ενδιαφέρον, κάτι που αποτυπώνει την εμπιστοσύνη της αγοράς σε αυτά τα εργαλεία και τη δυναμική που έχει δημιουργηθεί.
Την ίδια στιγμή, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ενίσχυσε αυτήν την προσπάθεια σε βάθος. Με 217 εκατ. ευρώ για υποδομές και εξοπλισμό ερευνητικών κέντρων και επιπλέον 188 εκατ. ευρώ για βασική και εφαρμοσμένη έρευνα, βελτιώθηκαν οι συνθήκες παραγωγής γνώσης και μεταφοράς της στην αγορά. Οι επενδύσεις αυτές ενίσχυσαν τον φαρμακευτικό κλάδο, τη βιοτεχνολογία και τις συνεργασίες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Συνολικά, λοιπόν, τα χρηματοδοτικά εργαλεία δεν στήριξαν απλώς την έρευνα, αλλά ενίσχυσαν ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, δημιούργησαν νέες επενδυτικές ευκαιρίες και συνέδεσαν την καινοτομία με την πραγματική οικονομική δραστηριότητα στη χώρα μας.
- Ποιες πρωτοβουλίες πρέπει να παρθούν ώστε να δοθεί ώθηση στην Έρευνα και την Καινοτομία στην Υγεία;
Για να δοθεί ουσιαστική ώθηση στην Έρευνα και την Καινοτομία στην Υγεία απαιτείται μία στρατηγική που βασίζεται σε όσα ήδη έχουν τεθεί σε εφαρμογή και ταυτόχρονα τα ενισχύει και τα εξελίσσει. Μία στρατηγική που συνδυάζει τεχνολογία, επιστημονική γνώση και ανθρώπινο δυναμικό, με σταθερό προσανατολισμό στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας και της καθημερινότητας των πολιτών.
Ένας βασικός άξονας είναι η οργανωμένη και θεσμικά κατοχυρωμένη αξιοποίηση των δεδομένων υγείας. Η σταδιακή μετάβαση σε έναν ενιαίο και σύγχρονο ψηφιακό φάκελο υγείας δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για έρευνα που βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε αποσπασματικές πληροφορίες. Η χρήση αυτών των στοιχείων γίνεται με αυστηρούς κανόνες προστασίας, με τρόπο ώστε οι ερευνητές να μη γνωρίζουν την πραγματική, φυσική ταυτότητα των πολιτών και με στόχο τη βελτίωση της πρόληψης, της διάγνωσης και της αποτελεσματικότητας των θεραπειών.
Παράλληλα, ενισχύεται ουσιαστικά η σύνδεση της έρευνας με την πράξη. Η καινοτομία στην Υγεία αποκτά πραγματική αξία όταν φτάνει στον ασθενή και στο σύστημα υγείας. Γι’ αυτό δίνεται έμφαση σε συνεργασίες ανάμεσα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και νοσοκομεία, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ, το Ελληνικό Κέντρο Βασικής Έρευνας «Αλέξανδρος Φλέμινγκ», ένα από τα σημαντικότερα κέντρα βιοϊατρικής έρευνας της χώρας, και το Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, σε συνέργεια με επιχειρήσεις και τον φαρμακευτικό κλάδο. Μέσα από αυτές τις συνεργασίες, η επιστημονική γνώση μεταφράζεται σε νέες θεραπείες, σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους, καινοτόμα φάρμακα και βελτιωμένες υπηρεσίες υγείας, με άμεσο όφελος για τους πολίτες και τη λειτουργία του συστήματος.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Όπως έχει επισημανθεί και από τον καθηγητή του MIT Κωνσταντίνο Δασκαλάκη, πρόκειται για ένα ισχυρό εργαλείο που μπορεί να συμβάλει στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων, όταν εφαρμόζεται με κανόνες, διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία. Στον τομέα της Υγείας, αυτό μεταφράζεται σε ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών, καλύτερη υποστήριξη των γιατρών και πιο αποδοτική λειτουργία του συστήματος.
Τέλος, καθοριστικής σημασίας είναι η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Η ενίσχυση των δεξιοτήτων, η στήριξη των νέων επιστημόνων και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που ευνοεί την έρευνα και την καινοτομία επιτρέπουν στη χώρα να αξιοποιεί το επιστημονικό της δυναμικό και να ενισχύει περαιτέρω αυτήν τη δυναμική.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έρευνα και η καινοτομία στην υγεία δεν ξεκινούν από το μηδέν. Βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και πλέον ενισχύονται, με στόχο ένα σύστημα υγείας πιο σύγχρονο, πιο αποτελεσματικό και πιο ανθρώπινο.
- Η σύνδεση επιστήμης, τεχνολογίας και επιχειρηματικότητας μετατρέπει την έρευνα σε κινητήρια δύναμη προόδου;
Η σύνδεση επιστήμης, τεχνολογίας και επιχειρηματικότητας είναι αυτή που επιτρέπει στην έρευνα να αποκτήσει πρακτικό ρόλο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Όταν η επιστημονική γνώση συνδέεται οργανωμένα με την παραγωγή και την αγορά, τότε δημιουργούνται λύσεις που επηρεάζουν συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας και της καθημερινότητας.
Στην Υγεία, η έρευνα οδηγεί σε νέες διαγνωστικές μεθόδους, καινοτόμες θεραπείες και ψηφιακά εργαλεία που μειώνουν τον χρόνο και το κόστος παροχής υπηρεσιών. Στην ενέργεια, μετατρέπεται σε τεχνολογίες εξοικονόμησης, αποθήκευσης και αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών, με άμεση επίδραση στο ενεργειακό κόστος και την ασφάλεια εφοδιασμού. Στην αγροδιατροφή, η καινοτομία βελτιώνει την παραγωγικότητα, την ποιότητα των προϊόντων και την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Στη βιομηχανία και τη μεταποίηση, η σύνδεση έρευνας και τεχνολογίας ενισχύει τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την αυτοματοποίηση και την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων. Στις ψηφιακές υπηρεσίες, δημιουργεί εφαρμογές που απλοποιούν συναλλαγές, μειώνουν τη γραφειοκρατία και βελτιώνουν τη λειτουργία του κράτους και της αγοράς.
Η επιχειρηματικότητα είναι το στοιχείο που μετατρέπει αυτές τις εφαρμογές σε βιώσιμες δραστηριότητες. Δημιουργούνται νεοφυείς επιχειρήσεις, ενισχύονται υφιστάμενες εταιρείες, προσελκύονται επενδύσεις και διαμορφώνονται θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Παράλληλα, αξιοποιείται επιστημονικό δυναμικό, που διαφορετικά θα κατευθυνόταν στο εξωτερικό.
Η εμπειρία δείχνει ότι όπου υπάρχει σταθερό πλαίσιο και συνεργασία ανάμεσα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις, η έρευνα παύει να είναι θεωρητική άσκηση και γίνεται μοχλός ανάπτυξης. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόοδος αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο και διαρκές αποτύπωμα στην οικονομία και την κοινωνία.
- Ως γυναίκα, πώς βλέπετε τα συστήματα υγείας διεθνώς και σε εθνικό επίπεδο; Ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες για την υγεία των γυναικών;
Σε διεθνές επίπεδο, τα συστήματα υγείας εξελίσσονται και προσαρμόζονται σταδιακά στις πραγματικές ανάγκες των γυναικών, αναγνωρίζοντας ότι η υγεία τους απαιτεί στοχευμένες πολιτικές σε όλα τα στάδια της ζωής τους. Υπάρχει πρόοδος, όμως οι ανισότητες παραμένουν και οι ρυθμοί διαφέρουν από χώρα σε χώρα, γεγονός που δείχνει ότι η προσπάθεια πρέπει να είναι διαρκής.
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε πολύ υψηλό επίπεδο, τόσο σε επιστημονικό προσωπικό όσο και σε υποδομές, και τα τελευταία χρόνια έχει κάνει πραγματικά άλματα. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας έχει ενισχυθεί ουσιαστικά, με επενδύσεις στην πρόληψη, στην πρωτοβάθμια φροντίδα, στην ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και τον εκσυγχρονισμό των νοσοκομείων.
Διαθέτουμε εξαιρετικούς γιατρούς και επαγγελματίες υγείας, με διεθνή εμπειρία και κατάρτιση, που αποτελούν τη μεγαλύτερη δύναμη του συστήματος. Σε ό,τι αφορά ειδικά τη γυναικεία υγεία, έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «Φώφη Γεννηματά», που αφορά τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού και δίνει τη δυνατότητα σε χιλιάδες γυναίκες να κάνουν δωρεάν μαστογραφία.
Παράλληλα, υλοποιούνται προγράμματα για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και άλλες μορφές γυναικολογικού καρκίνου, ενισχύοντας μια κουλτούρα πρόληψης που σώζει ζωές. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε και στην ψυχική υγεία των γυναικών, των εφήβων και των νεαρών κοριτσιών.
Ως υφυπουργός Υγείας, προχωρήσαμε στη δημιουργία και ενίσχυση δημόσιων δομών που απευθύνονται ειδικά σε αυτές τις ηλικιακές ομάδες, με εξειδικευμένη φροντίδα για σοβαρές διαταραχές, όπως οι διαταραχές πρόσληψης τροφής.
Ενδεικτικά, στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο λειτουργεί δημόσια δομή για έφηβες και νεαρές ενήλικες με ανορεξία, η οποία παρέχει ολοκληρωμένη φροντίδα, νοσηλεία και παρακολούθηση. Οι υπηρεσίες αυτές είναι απολύτως δωρεάν, ενταγμένες πλήρως στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για τις ίδιες ή τις οικογένειές τους.
Ταυτόχρονα, αναπτύχθηκαν και ενισχύθηκαν υπηρεσίες ψυχικής στήριξης που καλύπτουν πραγματικά κενά, στηρίζοντας τόσο τα κορίτσια όσο και το οικογενειακό τους περιβάλλον, με ανθρώπινη προσέγγιση και επιστημονική επάρκεια. Δόθηκε, επίσης, βάρος στη στήριξη της μητρότητας, αλλά και στην αντιμετώπιση χρόνιων και ογκολογικών νοσημάτων, με πιο σύγχρονες και εξατομικευμένες προσεγγίσεις.
Η αξιοποίηση της τεχνολογίας και των ψηφιακών εργαλείων βελτιώνει την πρόσβαση και την ποιότητα των υπηρεσιών. Φυσικά, οι ανάγκες εξελίσσονται και οι προκλήσεις παραμένουν. Γι’ αυτό απαιτείται συνεχής επένδυση, προσαρμογή των πολιτικών και σταθερή προσήλωση στη βελτίωση του συστήματος.
Συνολικά, όμως, η Ελλάδα όχι μόνο ακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις, αλλά σε αρκετούς τομείς βρίσκεται μπροστά, χτίζοντας ένα σύστημα υγείας πιο σύγχρονο, πιο αποτελεσματικό και πιο ανθρώπινο για όλες τις γυναίκες.
Διαβάστε παρακάτω την συνέντευξη από το περιοδικό Health Next Generation (Τεύχος 30) που κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)
Ποια είναι η Ζωή Ράπτη
Η Ζωή Ράπτη είναι αριστούχος απόφοιτη της σχολής Μωραΐτη και πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με Master of Laws (LLM with honours) in International Commercial Law στο University of Kent at Canterbury της Μεγάλης Βρετανίας. Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και στο Συμβούλιο της Επικρατείας με 16ετή θητεία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Διετέλεσε Γραμματέας Σχέσεων Κοινωνίας-Κόμματος και μέλος των Τομέων Υγείας, Εργασίας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης της Νέας Δημοκρατίας. Εξελέγη βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στον Βόρειο Τομέα της Β΄ Αθηνών (2019 μέχρι και σήμερα) και διετέλεσε κοινοβουλευτική εκπρόσωπος (2019-2020 και 2023-2024). Διετέλεσε υφυπουργός Υγείας με αρμοδιότητα την Ψυχική Υγεία και τις Εξαρτήσεις (2020-2023) και υφυπουργός Ανάπτυξης με αρμοδιότητα την Έρευνα και Καινοτομία (2024-2025).
