Γραφει ο Ηλίας Ραφαήλ είναι Σύμβουλος/ Ψυχολόγος (BA Psychology ΕΚΠΑ), Εκπαιδευτής Ενηλίκων (MEd Adult Education, ΕΑΠ), Διευθυντής Έρευνας και Ανάπτυξης Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων στο Κέντρο Ημέρας Στήριξης Εργαζομένων και Ανέργων της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ στην Θεσσαλονίκη.
Θυμάμαι στην ομώνυμη ταινία τον Παπατρέχα, όπου την «ομορφότερη» αδερφή του ήθελε να την βάλει κοντά στο παράθυρο για να προσελκύει υποψήφιους γαμπρούς και για τις άλλες. Αυτές τις μέρες, όλο και ξαναφέρνω και την άλλη σκηνή με τα χαστούκια στην μνήμη μου, καθώς υφέρπει γύρω μας μια έξαρση ετερο-κανονικότητας και βίας που τείνει να απλωθεί και στους επαγγελματικούς χώρους.
1 στις 3 γυναίκες παγκοσμίως έχει υποστεί σωματική ή/και σεξουαλική βία.
Αυτό δείχνει πως όσα βλέπαμε ως «θεατρικές υπερβολές» στον Παπατρέχα, παραμένουν καθημερινότητα για εκατομμύρια γυναίκες σήμερα.
Πηγή: UN Women (2023). Facts and figures: Ending violence against women. https://www.unwomen.org
Δεν πέσαμε κιόλας από τα σύννεφα: πίσω από το «γίνε επιτέλους άντρας παιδί μου!», ή από το «βάλε μέικ-απ να κρύψεις τις ατέλειες κοπέλα μου» κρύβεται μια βαθιά στροφή συντηρητισμού προς τοξικά έμφυλα κοινωνικά μοντέλα, που κατάγονται από την ίδια εκείνη πατριαρχία που θέριεψε τις μεγαλύτερες κοινωνικές ανισότητες στην ιστορία μας. Μια πατριαρχία που την βλέπουμε ακόμη αειθαλή και συντονίστρια σε όλες τις εκφάνσεις κοινωνικότητας: αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στην συμμετοχή των γυναικών στην Βουλή ή στις θέσεις ευθύνης των επιχειρήσεων.
Οι γυναίκες στην Ελλάδα αμείβονται κατά μέσο όρο 9% λιγότερο από τους άντρες.
Η μισθολογική ψαλίδα αντανακλά τον ίδιο συντηρητισμό που εξακολουθεί να περιορίζει τις θέσεις εξουσίας για τις γυναίκες.
Πηγή: Eurostat (2022). Gender Pay Gap Statistics. https://ec.europa.eu/eurostat
Αυτή η πατριαρχία, μεγάλωνε τα σερνικά της με τον αέρα του κατακτητή, για να μη πω του πορθητή, και τα ωθούσε στην βίαιη έκφανση απέναντι στα «κατώτερα πλάσματα» (βλέπε γυναίκες, παιδιά, LGBTQi+ κλπ.). ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΔΕΝ ΚΛΑΙΝΕ, μας δίδασκε κουνώντας το δάχτυλο η οικογενειακή μας νομενκλατούρα στα απελπισμένα μας μεσημεριανά Κυριακάτικα τραπέζια, πνίγοντας πολλούς από εμάς στην ενοχή και την απελπισία της επιβίωσης για την επόμενη μέρα στο σχολείο ή στο γηπεδάκι, όπου και τα άλλα υποψήφια τοξικά αρσενικά θα μαζευόμασταν να μετρήσουμε τα πάντα: Από το «πόσο τον έχουμε» μέχρι το πόσο μακριά σουτάρουμε – αλίμονο σε αυτόν που θα αποδεικνυόταν ο λιγοστός της παρέας…
Η τοξική αρρενωπότητα αυξάνει τον κίνδυνο ψυχικών διαταραχών στους άντρες.
Η απαγόρευση της ευαλωτότητας δεν τραυματίζει μόνο τις γυναίκες, αλλά και τους ίδιους τους άντρες που μεγαλώνουν με το «οι άντρες δεν κλαίνε».
Πηγή: American Psychological Association (2019). Guidelines for Psychological Practice with Boys and Men. https://www.apa.org
Και κάπως έτσι το αρσενικό παλιάς κοπής, που του δίνουν συχνά και θέσεις εξουσίας (επιχειρηματικές και κοινωνικές) οι «ομότιμοι», έρχεται και δικαιολογεί το «δικαίωμά» του στο mobbing, στο να ρίχνεται σε θηλυκούς συναδέλφους του ή ακόμη χειρότερα, να χειροδικεί και να αφαιρεί ζωές. Κάπως έτσι επίσης αυτοί οι ίδιοι «ομότιμοι» σχολιάζουν την κοπέλα που έπεσε θύμα βιασμού, ότι «τι γύρευε τέτοια ώρα έξω», «πως ήταν έτσι προκλητικά ντυμένη». Γιατί, στο μυαλό των «ομοτίμων», όλα τα κορίτσια είναι Pick me Up girls που φωνάζουν «διάλεξε με», καθώς δεν έχουν άλλο λόγο ύπαρξης. Μόνο να είναι αρεστά και ξυρισμένα…
32% των γυναικών στην ΕΕ έχουν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας.
Η κανονικοποίηση τέτοιων συμπεριφορών τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο του victim blaming, ενισχύοντας τα στερεότυπα για τις γυναίκες ως «προκλητικές».
Πηγή: European Institute for Gender Equality (2022). Gender-based violence in the EU. https://eige.europa.eu
Ο Παπατρέχας λοιπόν σαράντα χρόνια πριν, έβαζε τις αδερφές του σε σειρά για να τους μοιράσει απλόχερα τα χαστούκια, αποτείνοντας «αρσενική δικαιοσύνη» στα υποψήφια pick me up girls του, σαν τιμωρία που δεν είχαν ακόμη αποκατασταθεί, που δεν είχαν φτιασιδωθεί για να είναι ποθητές και επιλέξιμες. Από τότε, πετύχαμε Ευρώπη, Ευρώ, Ισότητα, ταχύτητες στο Ίντερνετ, νερό στον Άρη. Φαίνεται ότι αποτύχαμε στο Σχετίζεσθαι. Και στο να ανατρέφουμε, όχι ισορροπημένους άντρες ή γυναίκες, αλλά ισορροπημένους ανθρώπους.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην 25η θέση (από τις 27) στον Δείκτη Ισότητας Φύλων της ΕΕ.
Παρά την τεχνολογική και κοινωνική πρόοδο, η χώρα μας υστερεί στην ουσία του «σχετίζεσθαι» με όρους ισότητας.
Πηγή: European Institute for Gender Equality (2023). Gender Equality Index 2023. https://eige.europa.eu
Στην Υπατία της ΙΑΣΙΣ στεκόμαστε δίπλα σε γυναίκες που βιώνουν βία ή βρίσκονται σε κίνδυνο. Μέσα από ψυχολογική υποστήριξη, νομική συμβουλευτική και διασύνδεση με φορείς, δημιουργούμε ασφαλείς δρόμους επανένταξης και ενδυνάμωσης. Στην ίδια αυτή κατεύθυνση, η Υπατία της ΙΑΣΙΣ δημιούργησε το Project E.L.E.N.I., μια πρωτοβουλία που προσφέρει στήριξη, εκπαίδευση και ευκαιρίες σε γυναίκες που κάνουν τη δική τους νέα αρχή.
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε νέες γυναίκες που βρίσκονται σε φάση ανάρρωσης μετά από μια ασθένεια ή άλλες συνθήκες ευαλωτότητας, βοηθώντας τες να ξαναβρούν τη δύναμή τους και να σχεδιάσουν με αυτοπεποίθηση το μέλλον τους.
Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα ή να συμμετάσχεις, κάνε το πρώτο βήμα https://survey.iasismed.eu/zs/StEFnP . Γιατί καμία δεν πρέπει να είναι μόνη.
