Τα ευρήματα της μελέτης αναλύει αποκλειστικά στο Health Next Generation η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Irene Cano Pumarega MD, PhD, κορυφαία Πνευμονολόγος στην Εξειδικευμένη Μονάδα Ύπνου στο Νοσοκομείο Ramón y Cajal, στη Μαδρίτη.
Της Γιάννας Τριανταφύλλη
Μια σημαντική εξέλιξη στη θεραπεία της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Διεθνές Συνέδριο της Αμερικανικής Θωρακικής Εταιρείας 2026 (ATS), αναδεικνύοντας τη θεραπεία θέσης ως μια αποτελεσματική και μακροχρόνια εναλλακτική λύση έναντι της θεραπείας με συσκευή CPAP.
Μια νέα μελέτη με την ονομασία «Pavlov», την οποία πραγματοποίησαν Ισπανοί ερευνητές, αποκαλύπτει ότι η αποφυγή της ύπτιας θέσης στον ύπνο με την χρήση μιας συσκευής που ενθαρρύνει τους ασθενείς να κοιμούνται στο πλάι, οδηγεί σε μακροπρόθεσμες αλλαγές στη συμπεριφορά των ασθενών και σε βελτίωση των συμπτωμάτων, ακόμη και μετά τη διακοπή της ενεργού θεραπείας με συσκευή CRAP.
Η αποφρακτική υπνική άπνοια αποτελεί μία από τις συχνότερες διαταραχές ύπνου παγκοσμίως, καθώς επηρεάζει περίπου 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως. Η παθολογική αυτή κατάσταση προκαλεί επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής κατά τη διάρκεια της νύχτας, λόγω χαλάρωσης των μυών του φάρυγγα και απόφραξης του αεραγωγού.
Η συσκευή CPAP, η οποία παρέχει συνεχή θετική πίεση στους αεραγωγούς μέσω μιας ειδικής μάσκας που φορά ο ασθενής κατά τη διάρκεια του ύπνου, θεωρείται η αποτελεσματικότερη θεραπεία εκλογής της νόσου. Ωστόσο, έως και το 40% των ασθενών δυσκολεύεται να τη χρησιμοποιεί συστηματικά, περιορίζοντας σημαντικά την αποτελεσματικότητά της στην καθημερινή κλινική πράξη.
Τα ενθαρρυντικά ευρήματα της μελέτης
Η αποφρακτική υπνική άπνοια θέσης (Positional supine dependent Obstructive Sleep Apnea – POSA) ) είναι μια μορφή υπνικής άπνοιας κατά την οποία οι διακοπές της αναπνοής εμφανίζονται πολύ συχνότερα όταν το άτομο κοιμάται ανάσκελα.
Αυτό συμβαίνει επειδή, στην ύπτια θέση, η βαρύτητα κάνει τη γλώσσα και τους μαλακούς ιστούς του λαιμού να μετακινούνται προς τα πίσω, στενεύοντας ή φράζοντας τον αεραγωγό και δυσκολεύοντας την ομαλή αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Υπολογίζεται ότι έως και το 75% των ατόμων με αποφρακτική υπνική άπνοια εμφανίζουν αυτή τη μορφή της νόσου.
Ερευνητές από την Εξειδικευμένη Μονάδα Ύπνου στο Νοσοκομείο Ramón y Cajal, στη Μαδρίτη, θέλησαν να διερευνήσουν μέσα από την μελέτη «PAVLOV» εάν η επαναλαμβανόμενη χρήση συσκευών θεραπείας θέσης μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αλλαγή της συμπεριφοράς του ασθενούς.
Οι συσκευές αυτές παρακολούθησαν τη θέση του σώματος παράγοντας μια ήπια δόνηση όταν ο ασθενής γύριζε ανάσκελα, ενθαρρύνοντάς τον να επιστρέψει στην πλάγια θέση χωρίς να ξυπνήσει πλήρως.
Τα ευρήματα της μελέτης ήταν άκρως ενθαρρυντικά: μετά από έξι μήνες χρήσης της συσκευής θέσης, δύο στους τρεις ασθενείς συνέχισαν να αποφεύγουν την ύπτια θέση ακόμη και χωρίς ενεργή θεραπεία. Επιπλέον, τα ευεργετικά αποτελέσματα διατηρήθηκαν για τουλάχιστον έναν χρόνο μετά τη διακοπή της θεραπείας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η θεραπεία θέσης θα μπορούσε στο μέλλον να αποτελέσει θεραπεία πρώτης γραμμής για μεγάλο ποσοστό ασθενών με αποφρακτική υπνική άπνοια θέσης.
Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η αλλαγή θέσης ύπνου δεν αντικαθιστά τις καθιερωμένες ιατρικές θεραπείες. Η θεραπεία με συσκευή CPAP παραμένει η αποτελεσματικότερη μέθοδος αντιμετώπισης της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Η σωστή θέση ύπνου λειτουργεί υποστηρικτικά, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της θεραπείας και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Δρ Irene Cano Pumarega: « Η θεραπεία θέσης ύπνου διευρύνει τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς »
Τα ευρήματα της μελέτης αναλύει αποκλειστικά στο Health Next Generation η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Irene Cano Pumarega MD, PhD, κορυφαία Πνευμονολόγος στην Εξειδικευμένη Μονάδα Ύπνου στο Νοσοκομείο Ramón y Cajal, στη Μαδρίτη.
-Σε ποιο βαθμό τα ευρήματά σας υποστηρίζουν ότι οι ασθενείς με υπνική άπνοια θα έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν τη νόσο τους χωρίς μόνιμη θεραπεία με συσκευή CPAP;
Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι, για μια επιλεγμένη υποομάδα ασθενών με αποφρακτική άπνοια ύπνου εξαρτώμενη από τη θέση του σώματος (POSA) είναι πιθανός ο μακροχρόνιος έλεγχος της νόσου χωρίς συνεχή χρήση της θεραπευτικής συσκευής CPAP. Παρότι η θεραπεία με CPAP παραμένει συνολικά η αποτελεσματικότερη θεραπευτική προσέγγιση, η θεραπεία θέσης φαίνεται να μπορεί να προκαλέσει μια συμπεριφορική προσαρμογή που διατηρείται ακόμη και μετά τη διακοπή της θεραπείας. Το γεγονός αυτό αντιπροσωπεύει μια σημαντική εννοιολογική μετατόπιση, από μια αποκλειστικά εξαρτώμενη από συσκευές θεραπεία προς μια προσέγγιση που ενδέχεται να δημιουργεί διατηρήσιμο θεραπευτικό αποτέλεσμα σε ορισμένους ασθενείς.
– Με βάση τα ευρήματά σας, πιστεύετε ότι η θεραπεία θέσης θα μπορούσε να εξελιχθεί σε θεραπεία πρώτης γραμμής για συγκεκριμένες ομάδες ασθενών;
Ναι, πιστεύω ότι η θεραπεία θέσης θα πρέπει να εξετάζεται ως θεραπεία πρώτης γραμμής για κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με αποφρακτική άπνοια ύπνου εξαρτώμενη από τη θέση. Η μελέτη μας έδειξε ότι η θεραπεία θέσης ήταν αποτελεσματική, καλύτερα ανεκτή από τους ασθενείς σε σύγκριση με τη θεραπεία CPAP και συσχετίστηκε με χαμηλότερα ποσοστά εγκατάλειψης της θεραπείας. Επιπλέον, πολλοί ασθενείς διατήρησαν τα θεραπευτικά οφέλη για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη διακοπή της παρέμβασης. Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζουν μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση, κατά την οποία η θεραπεία προσαρμόζεται στον ιδιαίτερο φαινότυπο της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου του κάθε ασθενούς.
-Γιατί η θέση του σώματος κατά τον ύπνο επηρεάζει τόσο σημαντικά την αναπνοή και τη βαρύτητα της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας;
Σε πολλούς ασθενείς, ο ανώτερος αεραγωγός καθίσταται περισσότερο επιρρεπής σε διαταραχές όταν κοιμούνται σε ύπτια θέση. Η βαρύτητα ευνοεί τη μετατόπιση της γλώσσας και των μαλακών μορίων προς τα πίσω, προκαλώντας στένωση του αεραγωγού και αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης αναπνευστικών συμβαμάτων. Όταν οι ασθενείς αυτοί κοιμούνται σε πλάγια θέση, η απόφραξη του αεραγωγού συχνά μειώνεται σημαντικά, γεγονός που εξηγεί γιατί η θέση ύπνου μπορεί να έχει τόσο καθοριστική επίδραση στη βαρύτητα της νόσου.
-Υπάρχουν παράγοντες που μπορούν να προβλέψουν ποιοι ασθενείς με υπνική άπνοια είναι πιθανότερο να επιτύχουν μακροχρόνια θετικά αποτελέσματα με τη θεραπεία που προτείνετε;
Προηγούμενες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι ασθενείς με εξαρτώμενη λόγω θέσης αποφρακτική άπνοια ύπνου, χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος (BMI), ηπιότερη νόσο και χαμηλό δείκτη άπνοιας-υπόπνοιας σε μη ύπτια θέση, τείνουν να ανταποκρίνονται καλύτερα στη θεραπεία θέσης. Ωστόσο, ένας από τους βασικούς στόχους της μελλοντικής μας έρευνας είναι ακριβώς η ταυτοποίηση των κλινικών, ανθρωπομετρικών και πολυυπνογραφικών χαρακτηριστικών που μπορούν να προβλέψουν τη μακροχρόνια επιτυχία και τη διατήρηση του φαινομένου της προσαρμογής μετά τη διακοπή της θεραπείας.
-Περισσότερο από τα δύο τρίτα των ασθενών διατήρησαν τα οφέλη έναν χρόνο μετά τη διακοπή της θεραπείας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα αποτελέσματα αυτά θα μπορούσαν να διαρκέσουν ακόμη περισσότερο ή ακόμη και να καταστούν μόνιμα;
Προς το παρόν, μπορούμε να δηλώσουμε με βεβαιότητα ότι το αποτέλεσμα διατηρήθηκε για τουλάχιστον έναν χρόνο στην πλειονότητα των ασθενών που ανταποκρίθηκαν στη θεραπεία. Το κατά πόσον το όφελος αυτό επεκτείνεται πέραν του ενός έτους ή καθίσταται μόνιμο παραμένει άγνωστο. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που ελπίζουμε να απαντήσουμε μέσω των μελλοντικών μελετών μας.
-Πέρα από τη μείωση των επεισοδίων άπνοιας, παρατηρήσατε βελτιώσεις στην αρτηριακή πίεση, την ημερήσια υπνηλία, τη γνωστική λειτουργία ή η συνολική ποιότητα ζωής;
Κατά την πρώτη φάση της μελέτης, τόσο η θεραπεία με συσκευή CPAP όσο και η θεραπεία θέσης βελτίωσαν την ημερήσια υπνηλία, χωρίς να παρατηρηθούν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο θεραπευτικών προσεγγίσεων. Επιπλέον, αξιολογήσαμε την ποιότητα ζωής και τις καρδιαγγειακές παραμέτρους στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου της μελέτης. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων αυτών βρίσκονται ακόμη υπό επεξεργασία και δεν είναι προς το παρόν διαθέσιμα. Αν και η κύρια εστίαση της παρούσας ανάλυσης ήταν η διατήρηση του ελέγχου της νόσου μετά τη διακοπή της θεραπείας, τα συνολικά ευρήματα υποστηρίζουν ότι η θεραπεία θέσης αποτελεί μια αποτελεσματική παρέμβαση που προσφέρει κλινικά ουσιαστικά οφέλη πέραν της απλής μείωσης του δείκτη άπνοιας-υπόπνοιας.
-Εάν τα ευρήματά σας ενσωματωθούν στις διεθνείς κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες, πώς πιστεύετε ότι θα μπορούσαν να μεταβάλουν την καθημερινή κλινική πρακτική και τη διαχείριση μιας νόσου που αφορά εκατομμύρια ασθενείς παγκοσμίως;
Η σημαντικότερη επίδραση θα ήταν η επιτάχυνση της εφαρμογής της ιατρικής ακριβείας στην αντιμετώπιση της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου. Αντί να εφαρμόζεται η ίδια θεραπευτική προσέγγιση σε όλους τους ασθενείς, οι κλινικοί ιατροί θα μπορούσαν να επιλέγουν θεραπείες με βάση τους ειδικούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν στη νόσο. Για τους ασθενείς με αποφρακτική άπνοια ύπνου εξαρτώμενης λόγω θέσης, η θεραπεία θέσης θα μπορούσε να καταστεί η προτιμώμενη επιλογή πρώτης γραμμής, βελτιώνοντας την αποδοχή της θεραπείας, τη συμμόρφωση των ασθενών και τα μακροπρόθεσμα κλινικά αποτελέσματα. Παράλληλα, θα μπορούσε να μειώσει το κόστος υγειονομικής περίθαλψης που σχετίζεται με τη δια βίου χρήση συσκευών CPAP και την παρακολούθηση των ασθενών, ενώ ταυτόχρονα θα διεύρυνε τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς σε παγκόσμιο επίπεδο.
