Αποκλειστική συνέντευξη με τον επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Enwu Liu, Καθηγητής Ιατρικής, Επιδημιολογίας και Βιοστατιστικής στο Πανεπιστήμιο Flinders στην Αυστραλία.
Της Γιάννας Τριανταφύλλη
Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι δύο από τα πιο δημοφιλή ροφήματα παγκοσμίως, ο καφές και το τσάι, ενδέχεται να επηρεάζουν διαφορετικά τον μεταβολισμό και την ανθεκτικότητα των οστών στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
Η οστεοπόρωση αποτελεί μία από τις συχνότερες παθήσεις της τρίτης ηλικίας παγκοσμίως και επηρεάζει περίπου μία στις τρεις γυναίκες άνω των 50 ετών.
Μετά την εμμηνόπαυση, η μείωση των οιστρογόνων επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καταγμάτων, ιδιαίτερα στο ισχίο και στη σπονδυλική στήλη. Τα κατάγματα ισχίου θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα, καθώς συχνά συνοδεύονται από μακρά αποκατάσταση, μειωμένη κινητικότητα και αυξημένη θνητότητα στους ηλικιωμένους ασθενείς.
Ποιο ρόφημα προστατεύει περισσότερο τα γυναικεία οστά
Για εκατομμύρια ανθρώπους, η ημέρα ξεκινά με ένα φλιτζάνι καφέ ή τσάι, μια καθημερινή συνήθεια που συνδέεται με απόλαυση, ενέργεια και στιγμές χαλάρωσης. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα επιλογή, η επιστήμη ανακαλύπτει ολοένα και περισσότερες επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία.
Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Flinders στην Αυστραλία θέλησε να διερευνήσει εάν δύο δημοφιλή ροφήματα, ο καφές και το τσάι, επηρεάζουν την υγεία των οστών και αυξάνουν τον κίνδυνο οστεοπόρωσης στις γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν σχεδόν 10.000 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ηλικίας άνω των 65 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες για διάστημα περίπου δέκα ετών. Τα ευρήματα της μελέτης αποκάλυψαν ότι, η συστηματική κατανάλωση τσαγιού σχετίζεται με καλύτερη οστική πυκνότητα, ενώ η υψηλή πρόσληψη καφέ – πάνω από πέντε φλιτζάνια ημερησίως – φαίνεται να συνδέεται με αυξημένη απώλεια οστικής μάζας.
Τσάι: Ένας πιθανός σύμμαχος των οστών;
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, οι γυναίκες που έπιναν συστηματικά τσάι παρουσίασαν ελαφρώς υψηλότερη οστική πυκνότητα στο ισχίο σε σύγκριση με όσες γυναίκες δεν έπιναν τσάι.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι πολυφαινόλες και τα αντιοξειδωτικά του τσαγιού μπορεί να συμβάλλουν στην προστασία των οστών από τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, δύο παράγοντες που είναι γνωστό ότι επιταχύνουν τη φθορά του σκελετού με την ηλικία.
Αν και η βελτίωση ήταν μικρή σε ατομικό επίπεδο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι ακόμη και μικρές αυξήσεις στην οστική πυκνότητα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα κατάγματα σε επίπεδο πληθυσμού.
Καφές: Η ποσότητα κάνει τη διαφορά
Ο καφές εμφάνισε πιο σύνθετη εικόνα. Η μέτρια κατανάλωση – περίπου δύο έως τρία φλιτζάνια ημερησίως – δεν φάνηκε να επηρεάζει αρνητικά την υγεία των οστών. Ωστόσο, όταν η κατανάλωση ξεπερνούσε τα πέντε φλιτζάνια την ημέρα, καταγράφηκε χαμηλότερη οστική πυκνότητα.
Η καφεΐνη θεωρείται πιθανό ότι επηρεάζει την απορρόφηση ασβεστίου και τον μεταβολισμό των οστών. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι επιδράσεις αυτές είναι σχετικά ήπιες και μπορούν να περιοριστούν όταν ο καφές συνοδεύεται από επαρκή πρόσληψη ασβεστίου, όπως γάλα ή γαλακτοκομικά προϊόντα.
Η συνολική φροντίδα των οστών παραμένει το κλειδί
Οι ερευνητές τονίζουν ότι ούτε το τσάι ούτε ο καφές αποτελούν από μόνα τους καθοριστικό παράγοντα για την εμφάνιση οστεοπόρωσης. Η σωστή διατροφή, η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης D και ασβεστίου, η συστηματική άσκηση με αντιστάσεις και η αποφυγή καπνίσματος εξακολουθούν να είναι οι σημαντικότεροι σύμμαχοι για γερά οστά.
Το μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η ισορροπία και το μέτρο στις καθημερινές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση της οστικής υγείας όσο μεγαλώνουμε.
Δρ Enwu Liu: «Η υπερβολική κατανάλωση καφέ έχει δυσμενή επίδραση στα γυναικεία οστά»
Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά στο Health Next Generation ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Enwu Liu, Καθηγητής Ιατρικής, Επιδημιολογίας και Βιοστατιστικής στο Πανεπιστήμιο Flinders στην Αυστραλία.
-Τι σας ώθησε να διερευνήσετε τη σχέση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και τσαγιού και οστικής πυκνότητας στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες;
Εγώ και η ομάδα μου ασχολούμαστε επί πολλά έτη με την έρευνα της οστεοπόρωσης. Το έναυσμα για τη συγκεκριμένη μελέτη προήλθε από το ενδιαφέρον μας να εντοπίσουμε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης οστεοπόρωσης. Σε αντίθεση με μη τροποποιήσιμους παράγοντες, όπως το φύλο, η γενετική προδιάθεση και η ηλικία, η κατανάλωση καφέ και τσαγιού αποτελεί σχετικά τροποποιήσιμο παράγοντα του τρόπου ζωής, γεγονός που την καθιστά ελκυστικό στόχο για στρατηγικές πρόληψης σε επίπεδο πληθυσμού.
-Η οστεοπόρωση συχνά περιγράφεται ως μια «σιωπηλή νόσος». Πόσο σημαντικά θεωρείτε τα ευρήματα της μελέτης σας για τα εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως;
Θα χαρακτήριζα τη σημασία των ευρημάτων αρκετά ουσιαστική σε επίπεδο δημόσιας υγείας. Στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η οστική μεταλλική πυκνότητα (Bone Mineral Density – BMD) μειώνεται συνήθως κατά περίπου 0,002–0,006 g/cm² ετησίως. Στη μελέτη μας, οι γυναίκες που κατανάλωναν τσάι παρουσίασαν μια μικρή αλλά μετρήσιμη διαφορά στη συνολική οστική πυκνότητα του ισχίου (0,003 g/cm²) σε σύγκριση με όσες δεν κατανάλωναν, γεγονός που υποδηλώνει ότι η κατανάλωση τσαγιού ενδέχεται να σχετίζεται με περίπου ενός έτους καθυστέρηση της ηλικιακά σχετιζόμενης απώλειας οστικής μάζας.
Από πλευράς δημόσιας υγείας, ακόμη και μικρές μεταβολές στη μέση οστική πυκνότητα ενός πληθυσμού μπορούν να μεταφραστούν σε ουσιαστική μείωση της συχνότητας καταγμάτων. Για τα εκατομμύρια μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών παγκοσμίως, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η συστηματική κατανάλωση τσαγιού αποτελεί έναν απλό, χαμηλού κινδύνου και ευχάριστο παράγοντα τρόπου ζωής που ενδέχεται να υποστηρίζει την υγεία των οστών. Αντιθέτως, το εύρημα ότι η πολύ υψηλή κατανάλωση καφέ (>5 φλιτζάνια ημερησίως) μπορεί να έχει δυσμενή επίδραση παρέχει ένα χρήσιμο προειδοποιητικό μήνυμα.
-Εδώ και χρόνια ο καφές βρίσκεται στο επίκεντρο συζητήσεων σχετικά με τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία. Ποιο συμπέρασμα προκύπτει από τη μελέτη σας, ωφελεί ή όχι τελικά ο καφές τα οστά;
Πιστεύω ότι η μελέτη μας περισσότερο εξειδικεύει παρά ανατρέπει τη μέχρι σήμερα συζήτηση. Το βασικό μήνυμα είναι ότι, η μέτρια κατανάλωση καφέ (2–3 φλιτζάνια ημερησίως) φαίνεται να είναι ασφαλής για την υγεία των οστών στις μεγαλύτερες γυναίκες. Πιθανός προβληματισμός προκύπτει κυρίως σε πολύ υψηλά επίπεδα κατανάλωσης (>5 φλιτζάνια ημερησίως), όπου οι αναλύσεις spline της μελέτης μας υπέδειξαν χαμηλότερη οστική πυκνότητα.
Επομένως, αντί να αντιμετωπίζεται ο καφές ως «ωφέλιμος» ή «επιβλαβής» για τα οστά, η συζήτηση θα πρέπει να μετατοπιστεί στην έννοια ότι «η ποσότητα έχει σημασία»: η μέτρια κατανάλωση είναι πιθανότατα ασφαλής, ενώ η υπερβολική πρόσληψη απαιτεί προσοχή, ιδιαίτερα σε γυναίκες με επιπρόσθετους παράγοντες κινδύνου, όπως η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ. Αυτή η διαφοροποίηση είναι σημαντική τόσο για τους κλινικούς ιατρούς όσο και για το ευρύ κοινό.
Ποιοι βιολογικοί μηχανισμοί πιστεύετε ότι εξηγούν την πιθανή προστατευτική επίδραση του τσαγιού στα οστά;
Με βάση τη διαθέσιμη βιβλιογραφία, οι πιθανότεροι μηχανισμοί σχετίζονται με τις πολυφαινόλες του τσαγιού, ιδίως τις κατεχίνες. Οι ενώσεις αυτές έχει αποδειχθεί ότι προάγουν τη δραστηριότητα των οστεοβλαστών (οστικός σχηματισμός) και αναστέλλουν τη διαφοροποίηση των οστεοκλαστών (οστική απορρόφηση). Μελέτες σε ζωικά μοντέλα υποδεικνύουν επίσης ότι οι κατεχίνες μπορούν να συμβάλλουν στη διατήρηση τόσο της οστικής όσο και της μυϊκής μάζας κατά τη γήρανση.
Αντίθετα, η καφεΐνη ενδέχεται να ανταγωνίζεται τους υποδοχείς αδενοσίνης και πιθανώς να επηρεάζει την έκφραση των υποδοχέων βιταμίνης D. Οι πολυφαινόλες του τσαγιού φαίνεται να ασκούν ευεργετικές επιδράσεις στον μεταβολισμό των οστών. Ωστόσο, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η μελέτη μας είναι παρατηρησιακή και δεν μπορεί να επιβεβαιώσει άμεσα αυτούς τους βιολογικούς μηχανισμούς.
-Πόσο σημαντικοί είναι παράγοντες όπως η διατροφή, η άσκηση και η πρόσληψη ασβεστίου στην επίδραση που έχουν ο καφές και το τσάι στην υγεία των οστών;
Οι παράγοντες αυτοί είναι εξαιρετικά σημαντικοί. Οι αναλύσεις υποομάδων της μελέτης μας έδειξαν ενδείξεις τροποποίησης της επίδρασης. Για παράδειγμα, διαπιστώθηκε σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και διαχρονικής κατανάλωσης αλκοόλ: η υψηλότερη πρόσληψη καφέ συσχετίστηκε με χαμηλότερη οστική πυκνότητα στον αυχένα του μηριαίου σε γυναίκες με αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ.
Αντίστοιχα, η θετική συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης τσαγιού και οστικής πυκνότητας στον αυχένα του μηριαίου ήταν εντονότερη σε γυναίκες με παχυσαρκία (BMI ≥30). Επιπλέον, τα στατιστικά μας μοντέλα προσαρμόστηκαν για σημαντικούς διατροφικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες, όπως η πρόσληψη ασβεστίου και πρωτεΐνης, η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα και η χρήση κορτικοστεροειδών.
Προηγούμενες μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι οι επιδράσεις της καφεΐνης στην ισορροπία του ασβεστίου είναι σχετικά μικρές και μπορούν να αντισταθμιστούν με απλές διατροφικές παρεμβάσεις, όπως η προσθήκη γάλακτος στον καφέ. Συνολικά, τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν ότι η σχέση μεταξύ καφέ, τσαγιού και οστικής υγείας επηρεάζεται σημαντικά από το ευρύτερο διατροφικό και συμπεριφορικό πλαίσιο.
-Θα μπορούσαν τα ευρήματα της μελέτης να οδηγήσουν σε νέες διατροφικές οδηγίες για την πρόληψη της οστεοπόρωσης;
Ενδεχομένως, αλλά με επιφύλαξη. Στο παρόν στάδιο, τα ευρήματά μας είναι περισσότερο υποθεσιογενετικά παρά επαρκή για αλλαγή της κλινικής πρακτικής. Προτού τα αποτελέσματα αυτά χρησιμοποιηθούν για τη διαμόρφωση διατροφικών οδηγιών, απαιτείται επιβεβαίωση από μεγαλύτερες μελέτες και, ιδανικά, από έρευνες όπου τα κατάγματα θα αποτελούν το κύριο καταληκτικό σημείο. Ωστόσο, τα αποτελέσματά μας συνάδουν με τις υφιστάμενες γενικές συστάσεις: η μέτρια κατανάλωση τσαγιού είναι ασφαλής και ενδέχεται να είναι ωφέλιμη, ενώ η υπερβολική κατανάλωση καφέ (>5 φλιτζάνια ημερησίως) θα πρέπει να αποφεύγεται σε μεγαλύτερες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
-Πόσο ανησυχητική θεωρείτε την παγκόσμια αύξηση της οστεοπόρωσης και ποιες καθημερινές συνήθειες θεωρείτε πιο σημαντικές για την πρόληψή της;
Η παγκόσμια αύξηση της οστεοπόρωσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Η μελέτη Global Burden of Disease, όπως αναφέρεται και στη δημοσίευσή μας, εκτίμησε ότι η χαμηλή οστική πυκνότητα ευθύνεται για 17,2 εκατομμύρια έτη ζωής προσαρμοσμένα ως προς την αναπηρία (DALYs) και για 477.000 θανάτους. Μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο αριθμός των ηλικιωμένων ατόμων με χαμηλή οστική πυκνότητα αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες.
Με βάση τα ευρήματά μας και τα υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα, οι σημαντικότερες καθημερινές συνήθειες για την πρόληψη της οστεοπόρωσης περιλαμβάνουν: μέτρια και τακτική κατανάλωση τσαγιού, περιορισμό της κατανάλωσης καφέ σε ≤3–4 φλιτζάνια ημερησίως και αποφυγή υπερβολικής πρόσληψης (>5 φλιτζάνια ημερησίως), επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και πρωτεΐνης, συστηματική συμμετοχή σε δραστηριότητες φόρτισης του σκελετού, όπως περπάτημα, τζόκινγκ ή χορός, αποφυγή αυξημένης κατανάλωσης αλκοόλ – ιδιαίτερα σε άτομα με υψηλή κατανάλωση καφέ – καθώς και αποχή από το κάπνισμα, το οποίο παραμένει σταθερός παράγοντας κινδύνου στα μοντέλα μας.
Συνολικά, ο συνδυασμός ισορροπημένης κατανάλωσης ροφημάτων, επαρκούς διατροφής και ενεργού τρόπου ζωής φαίνεται να προσφέρει τη μεγαλύτερη προστασία για την υγεία των οστών.
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients : https://www.mdpi.com/2072-6643/17/23/3660
